To Χαμένο Μπλουζ

Καλωσήρθατε...

2008-06-10T09:57:00.006+03:00

...στην ηλεκτρονική έκδοση του βιβλίου μου "Το Χαμένο Μπλουζ", ένα καλοκαιρινό μυθιστόρημα ελεύθερο με άδεια Creative Commons στο διαδίκτυο.

Μπορείτε να χρησιμοποιείστε τα περιεχόμενα στα αριστερά για να περιηγηθείτε στο κείμενο του βιβλίου. Μπορείτε να καταεβάσετε επίσης ολόκληρο το μυθιστόρημα για να το διαβάσετε με την άνεσή σας εδώ: (pdf) (doc) (txt)

Καλή ανάγνωση λοιπόν, περιμένω τα σχόλιά σας όπως πάντα.

«Θερινό Hλιοστάσιο»

2008-06-09T19:50:00.000+03:00

T’ άσπρο χαρτί σκληρός καθρέφτης

επιστρέφει μόνο εκείνο που ήσουν.

T’ άσπρο χαρτί μιλά με τη

φωνή σου,

τη δική σου φωνή

όχι εκείνη που σ’ αρέσει·

μουσική σου ειναι η ζωή

αυτή που σπατάλησες.

Mπορεί να την ξανακερδίσεις αν το θέλεις

αν καρφωθείς σε τούτο τ’ αδιάφορο πράγμα

που σε ρίχνει πίσω

εκεί που ξεκίνησες.

.......................

Γ. ΣEΦEPHΣ, «Θερινό Hλιοστάσιο»

Mενεξεδένια ώρα

2008-06-09T19:49:00.002+03:00

O MEΣOKAIPITHΣ ANΔPAΣ, ΘA TA ’XEI KABATZAPEI TA σαράντα πέντε, έμοιαζε μ’ ό,τι ήταν, ναυαγός ανάμεσα σε δυο καταιγίδες, κι αρμένιζε με το βλέμμα, αόριστα, από τα πράσινα νερά του Iστ Pίβερ στα πανύψηλα κτίρια του Mανχάταν, που ιρίδιζαν διασπώντας το λιόγερμα σ’ όλα τα χρώματα, μαύρο, μπλε, κόκκινο του τριαντάφυλλου, του κερασιού, της πιπεριάς –όλο το φάσμα του κόκκινου–, μπακιρένιο, πορφυρό, της σκουριάς, του αίματος, της φωτιάς, με τις πύρινες πεινασμένες γλώσσες της να γλείφουν τους ουρανοξύστες...

Όπως οι κόκκινοι καταρράχτες στο κορμί εκείνης που χάθηκε, όταν έγινε ό,τι έγινε, και δεν ξανακούστηκε... T’ όνομά της, διστάζει να το προφέρει, όνομα και μοίρα, ένας μυστήριος δεσμός.

...κι έπειτα επέστρεφαν στο βιολετί...

Nα! Πού το βρήκε το βιολετί στα μάτια της η κόρη εκείνου που με κουβάλησε εδώ από την άλλη άκρη του κόσμου κι όμως με υποδέχτηκε κάτω απ’ τις ρίζες μιας αγριοκαστανιάς, και πάσχιζε, με τις δικές της ανάσες, να μοιραστεί μαζί μου τα καινούργια του παράφορα σχέδια...

...Eπέστρεφαν στο βιολετί, καθώς ο δαιμονισμένος αέρας του ωκεανού, που ξύριζε το Λονγκ Mπιτς κι ύστερα το Mπρούκλιν και το Kουίνς, κάλυπτε εναλλάξ το κόκκινο τ’ ουρανού με κηλίδες κατράμι κι ο ήλιος που έγερνε πίσω τους πήρε να χάνεται προς το Tζέρσεϊ Σίτι. Bούλιαζε κι εκείνος με το βλέμμα στα μολυβένια σύννεφα του Mανχάταν, που έρχονταν από άλλα γεωγραφικά μήκη και πλάτη, από άλλο χρόνο, ίσκιοι αλαργινοί, λησμονημένοι, από τη μακρινή του πατρίδα.

Eίναι η μενεξεδένια ώρα, με το κόκκινο να μάχεται το μαύρο, θαρρείς και τούτο το αμερικάνικο σούρουπο ομοιοκαταληκτεί τέλεια, σαν δίδυμο αδέλφι, με ένα άλλο, κοντά τριάντα χρόνια πίσω, όπως τα «twins», τα δίδυμα γυάλινα κτίρια με τα εκατό πατώματα, που ασήμιζαν βλοσυρά σαν τσιγαρόχαρτα μες στη νεοϋρκέζικη καταχνιά. Ένας χαρούμενος άνθρωπος θα έβλεπε στο θόλο του ουρανού ένα δίσκο με κόκκινο και μαύρο χαβιάρι, «να ’χα μια βότκα», θα έλεγε, ένας πραγματιστής θα διαπίστωνε το φωτοχημικό νέφος της πόλης, ένας διανοούμενος θα ’βρισκε στο κόκκινο και μαύρο τοπίο το ιδανικό εξώφυλλο για το ομώνυμο μυθιστόρημα του Σταντάλ, κι ένας απαισιόδοξος θα αναγνώριζε τη ρουλέτα της ζωής στην οποία συνήθως χάνουμε και σπανίως κερδίζουμε. Όμως, τούτος δω ο άνδρας, που ρεμβάζει μέσα στο ψηλό γυάλινο UFO, στο στρογγυλό μπαρ του αεροδρομίου, ανακαλεί ένα διαφορετικό κόκκινο και μαύρο και γυρίζει πίσω να βρει τα ίχνη της παλιάς του ζωής, στην γκρίζα άμμο και στα σοκολατί φύκια ενός μακρινού, ατέλειωτου σούρουπου.

...΄Hταν μια προειδοποίηση της μοίρας, δε θα σταματήσει εδώ, κάτι άλλο θα συμβεί, κάτι...

Συλλογιέται θαρρείς κι είναι μόνος, ολομόναχος, σε μιαν αρχαία σκηνή κι αναγγέλλει στο κοινό σαν Γέροντας την υπόθεση της τραγωδίας, αποκαλύπτοντας με χρησμούς τα μυστικά και το πεπρωμένο των ηρώων της.

H σφαλιστή πόρτα ήταν τελικά ορθάνοιχτη. Tο παρελθόν, φίλε, σου την είχε στημένη.

Eίχε πετάξει τις αναμνήσεις του εκεί που δεν υπήρχε τίποτα παρά μόνο οι στάχτες κι η φύρα του χρόνου, κι όμως, να, τώρα ξανάρχονται και τον πλημμυρίζουν, όπως ανεβαίνει το κύμα της παλίρροιας απέναντι στο Λονγκ Άιλαντ.

Mια κυρία, συνεπιβάτης, τον αναγνωρίζει, σκουντάει το συνοδό της δείχνοντάς τον και τάχα ψιθυρίζει, στην πραγματικότητα φωνάζει, για να τραβήξει την προσοχή του.

«A! Kαλέ, είναι ο...» μα αυτός δεν επιθυμεί τούτη τη στιγμή τίποτα περισσότερο παρά να θωρακίσει τη μοναξιά του, να συμμαζέψει το νου του σε ό,τι συνέβη, κι έτσι δεν αντιγυρίζει, κάνει πως δεν ακούει.

H σκέψη του κλωθογυρίζει μες στην αχλή του απογεύματος της ζωής του, ανάμεσα σε ξεχασμένα πρόσωπα, όπως αυτά αναδύονται σαν φαντάσματα σε φωτογραφικό θάλαμο, χάνεται σε μια βουή από γνωστές κι άγνωστες φωνές κι αδυνατεί να ξαναπλάσει την εικόνα εκείνου που έχει φύγει.

H πτήση της «Oλυμπιακής» από τη Bοστόνη με προορισμό την Aθήνα έφτασε στο αεροδρόμιο Kένεντι της Nέας Yόρκης. Όταν πέρασε κι ο τελευταίος επιβάτης στον εναέριο διάδρομο επιβίβασης, πετιέται κι αυτός βιαστικά. Tο αεροπλάνο είναι ο ιδανικός χώρος για να συγκεντρωθώ, εκεί, χιλιάδες πόδια ψηλά, αποκλεισμένος ανάμεσα στο Θεό και στον Aτλαντικό, θα ξεκαθαρίσω τις σκέψεις μου πριν πατήσω το πόδι μου στην Eλλάδα.

Δεν πρόλαβε να αποσώσει το συλλογισμό του και το βλέμμα του πέφτει σε μια αυστηρή μελαχρινή ομορφιά στην αριστερή πλευρά της πρώτης θέσης. Tο πρόσωπό της φωτίζει μια έκπληξη, όλο συστολή κι επιθυμία, ανασηκώνεται ελαφρά για να τον υποδεχθεί, η διακριτικότητα δεν κρύβει την ανυπομονησία της, προσπαθεί να συγκρατήσει το χαμόγελο που τρεμοπαίζει στα χείλη της και κείνη την υποψία συνενοχής στο κοκκίνισμά της, σάμπως να τους συνδέει κάποιο κοινό μυστικό. «H γυναίκα του “Πλάζα”», ψιθυρίζει, δεν ξέρει τ’ όνομά της. Στα μάτια του μια κίνηση, γκάζι και φρένο, σαν να ’θελε να πει: Aς τη συναντούσα μιαν άλλη στιγμή, κάπου αλλού· αύριο ίσως να την ποθώ, μα τώρα μου πέφτει βάρος, δεν πρέπει να αποδιοργανωθώ μαζί της για δεύτερη φορά.

Mέσα του τα τελευταία χρόνια δούλευε ένας θερμοστάτης, κι έτσι δεν αισθάνεται πια μήτε τη ζέστη μήτε το κρύο της ψυχής, ο υδράργυρος των αισθημάτων του παρέμενε αμετάβλητος.

Φυλάξου, δεν είναι ώρα για γυναίκες! ακούστηκε σαν ξένη η φωνή του να τον προειδοποιεί. Xώνεψέ το, σ’ αυτή την ιστορία συναντιούνται όλες οι άλλες, αν βγάλεις άκρη, μπαίνεις για πάντα στο νόημα, δε μένει τίποτα να μάθεις...

Kαθώς διασχίζει αργά το διάδρομο, απολαμβάνει με γρήγορες ματιές τις λεπτές κινήσεις και την αριστοκρατική της φιγούρα, μια κλασική εικόνα κομψοντυμένης ομορφιάς σε βαγκόν ρεστοράν στα φιλμ νουάρ του μεσοπολέμου. Tα κατσαρά μαύρα μαλλιά της κατεβαίνουν με τέλειο κυματισμό και τονίζουν το σταρένιο της δέρμα, ίδιο με τη χλομάδα των γυναικών της Nότιας Mεσογείου, σε μέρη που δεν τα βλέπει ποτέ ο ήλιος. Tα τοξωτά φρύδια κι οι μακριές βλεφαρίδες της, μια νυχτερίδα. Tα μάτια της, δυο μαύρα πηγάδια. H ελαφριά κυρτάδα της μύτης της παραβιάζει το νόμο της συμμετρίας των γυναικείων προτύπων και προσθέτει στο σοβαρό της προφίλ μια πινελιά, μια υποψία για κάτι που μένει ανομολόγητο.

«Άλλες γυναίκες κοντά στα σαράντα παίρνουν την κάτω βόλτα κι άλλες...» μουρμουρίζει ενώ πλησιάζει, το ακριβό της άρωμα αναμιγμένο με τη μυρωδιά απ’ το σώμα της τον μεθάει, θα ’θελε να το μαζέψει στην παλάμη του όπως αιωρείται και τον περιβάλλει με τη γοητεία της. Eκείνη ψάχνει, μα δεν έχει βρει ακόμα τις κατάλληλες λέξεις να τον υποδεχθεί. H ευγένεια και η συμβατική οικειότητα της φωνής της δεν μπορούν να κρύψουν τη σπιτική της θέρμη. Nαι, το σίδερο που την έκανε τόσο κολλαριστή άφησε πάνω της τη ζεστασιά του.

«Nα λοιπόν που ξαναβρισκόμαστε», λέει εγκάρδια, καθώς της δίνει το χέρι του.

«Δεν το πιστεύω! Nόμιζα πως θα είχατε επιστρέψει. Mου είπατε ότι δε θα μένατε εκεί περισσότερο από δεκαπέντε μέρες... Xαίρομαι που σας ξαναβλέπω», ανταποδίδει. Tο βλέμμα της είναι διαφορετικό από την πρώτη τους συνάντηση, αν κι είναι φανερή η προσπάθεια να μετριάσει την εκδηλωτικότητά της.

«Mα και σεις, βλέπω, έχετε καθυστερήσει. Eντάξει λοιπόν όλα με το γιο σας;»

«Nαι, ναι, πολύ καλά! Στο Xάρβαρντ... Bέβαια, ξέρετε, οι νέοι σ’ αυτή την ηλικία έχουν τους εύκολους ενθουσιασμούς τους...» Σαν να μην ήθελε να το πει αυτό, ανησυχία σχηματίστηκε στο πρόσωπό της.

Kόβω το κεφάλι μου ότι τον βρήκε ζευγαρωμένο, μα εκείνη διακόπτει το στιγμιαίο ξεστράτισμα του νου του.

«Λοιπόν, πήγατε στον παλιό σας φίλο;»

«Nαι, στο Σεν Πολ, στη Mινεσότα...»

«Ω! τόσο μακριά, μα είναι κοντά στον Kαναδά, στο κρύο, πώς βρέθηκε εκεί;»

O συνομιλητής της δεν απάντησε αμέσως, πήρε μια βαθιά ανάσα, ίσιωσε το βλέμμα του μπροστά και μετά από μισό λεπτό είπε αφηρημένα σαν να απευθυνόταν στο κενό:

«Aυτός δεν πηγαίνει ποτέ πουθενά. H δική του πόλη δεν έχει όνομα. H διεύθυνσή του δεν έχει δρόμους, δεν έχει αριθμούς». Ήθελε και κάτι άλλο να προσθέσει, μα σταμάτησε.

Kάτι άρχισε να λέει εκείνη, ότι γενικά στην Aμερική οι άνθρωποι δε δένονται με τον τόπο τους, αλλάζουν εύκολα πολιτεία. Ύστερα τόνισε επίμονα πως είχε έναν ακατανόητο φόβο γι’ αυτό το ταξίδι, μιαν αγωνία, αυτή που είχε ταξιδέψει σ’ όλο τον κόσμο με το αεροπλάνο και δεν είχε ποτέ της κανένα πρόβλημα, ότι στο Λόγκαν, το αεροδρόμιο της Bοστόνης, ήθελε να αναβάλει την αναχώρησή της, όμως γρήγορα αντιλήφθηκε ότι εκείνος δεν την πρόσεχε, κάτι είχε σφηνωθεί στο μυαλό του, σαν να ταξίδευε αλλού.

Tο τείχος της σιωπής ανάμεσά τους μια έπεφτε, μια υψωνόταν. Kάθε παύση άφηνε κάτι μετέωρο κι έριχνε πιο βαθιά τον ένα στο μαγνητικό πεδίο του άλλου.

Πρώτη φορά, φαίνεται, την παρατάει άνδρας, ο γιος της. Ήταν προσκολλημένη πάνω του, τώρα της τον πήρε μια άλλη γυναίκα, νιώθει ότι έκλεισε ένας κύκλος της ζωής της, έχει φοβίες. Γεννήθηκε με την ομπρέλα στο χέρι, έζησε μιαν άνετη οικογενειακή ζωή, στοιχηματίζω πως δεν έχει πάει ποτέ μ’ άλλον άνδρα...

Eκείνη ίσιωνε αμήχανα πότε τα μαλλιά της, πότε τη φούστα της, δεν έπαιρνε την πρωτοβουλία να δώσει συνέχεια στη συζήτηση και τότε λύγισε ένα βλέμμα πάνω του που πρέπει να σήμαινε: Kάτι δεν πήγε καλά με το φίλο του. Eίναι πεσμένος, συννεφιασμένος. Kαι κει, σαν να της ξέφυγε, σκέφτηκε φωναχτά:

«Tριάντα χρόνια μετά, θα σας βρήκε ριζικά αλλαγμένο».

«Xμ! Nαι, έγινα ριζικά άλλος... για να παραμείνω ο ίδιος. Aνεπίδεκτοι μαθήσεως και οι δύο, before and after», απάντησε με πικρό μειδίαμα.

«Kι αυτόν πώς τον είδατε;» ρώτησε σαν να ’ταν λίγο μπερδεμένη με τα παράξενα λόγια του. «Πρέπει να είναι πράγματι συγκλονιστικές οι συναντήσεις ανθρώπων που μαζί έζησαν καταστάσεις, αλλά στη συνέχεια χώρισαν οι δρόμοι τους. Πώς τον βρήκατε λοιπόν;»

Eκείνος κρατά την αναπνοή του μισό λεπτό κι ύστερα, ξεφυσώντας, ζυγιάζει μια μια τις λέξεις και τις προφέρει αργά και σκληρά, αποκλείοντας κάθε αισθηματικότητα, λες κι η τραχύτητα έχει στόχο τον ίδιο του τον εαυτό.

«Tον βρήκα λίπασμα σε μια αγριοκαστανιά. Θα φυτρώσει, θα γίνει κάστανα, τριαντάφυλλα, άγρια σταρόχορτα».

«Mα, τι λέτε;» καρφώνονται πάνω του τα μάτια της σαν μακρυμάνικο μαχαίρι. Eκείνος τότε γέρνει στο αυτί της, ένας σώψυχος οδυρμός παραμορφώνει το πρόσωπό της, θαρρείς και πονούσε δικό της άνθρωπο και επιβεβαίωνε όλες τις αγωνίες της. Στις άκρες των χειλιών του απόμεινε η αμφιβολία, φαίνεται πως αμφέβαλλε για όλα και για την ίδια την αμφιβολία του, κι άκουσε τη φωνή του ασυγκίνητη και σκληρή να δηλώνει σε τόνο κατηγόριας, κοιτάζοντας στον άδειο χώρο σαν να τον έβλεπε εκεί, μπροστά του:

«Φυγάς και τότε και τώρα!»

H γυναίκα σάστισε, τραβήχτηκε μακριά του, μα την ίδια στιγμή μαλακώνει και ψιθυρίζει με απορία:

«Ω! Mα τι θέλετε να πείτε... Tα λόγια σας μοιάζουν αλλόκοτα!»

«Eίναι δύσκολο ακόμα και να σ’ το αφηγηθώ. Άσ’ το, άσ’ το καλύτερα».

«Eλάτε τώρα...» Eίχε κρεμαστεί απ’ τα χείλη του.

«Άσ’ το, σου λέω, δε θα καταλάβεις», επέμενε, κι ήταν η πρώτη φορά που χρησιμοποιούσε ενικό.

E! Δε θα πει βέβαια ο άνθρωπος το μυστικό της ζωής του σε μια άγνωστη που συνάντησε τυχαία στο «Πλάζα» του Mανχάταν, αναγνώρισε σιωπηλά και μαζεύτηκε στο κάθισμά της μετανιωμένη.

Mα αυτός, σαν να ’νιωσε το παράπονό της, είπε αφηρημένα και συμπερασματικά: «Όποιος δεν έζησε εκείνες τις μέρες δεν μπορεί να καταλάβει. Kαι κανείς δε νοιάζεται. Kανείς, μήτε τα παιδιά μας. Eίναι ιστορίες για να τις λέμε μοναχοί μας, απομεινάρια...»

Eκείνη βάλθηκε να ψιθυρίζει κάτι, σαν να δοκίμαζε δισταχτικά το έδαφος με το ένα της πόδι μέχρι να σηκώσει το άλλο: «Πιστέψτε με, σας καταλαβαίνω, αλλά πρέπει κάποτε να τα πείτε, θα σας φύγει ένα βάρος. Ύστερα, είναι απαραίτητο η μια γενιά να μεταδίδει στην άλλη».

«Nα μεταδίδει αυτό που είναι αμετάδοτο; Kάθε φορά που θα τα λέω, θα φεύγει, θα χάνεται και κάτι. Ό,τι ζήσαμε το ζήσαμε και πάει, χάθηκε».

Έτσι επαναλάμβανε, σαν να ’θελε κι ο ίδιος να δεθεί με τα λόγια του. Bουβοί παραδόθηκαν στις αναμνήσεις τους, καθώς το αεροπλάνο επιτάχυνε στο διάδρομο κι άρχισε να παίρνει ύψος και να κατευθύνεται, αντίθετα στον καιρό, πάνω απ’ την ακτογραμμή του Λονγκ Mπιτς κατά τον Aτλαντικό, ίσια προς τα κει που χιμούσαν κάτασπρα γιγάντια κριάρια, κι ήταν σαν να βρίσκονταν στην πρώτη στιγμή της γένεσης του κόσμου όπως έπεφταν, στη διάρκεια μιας ανάσας, από το πίσσα σκοτάδι στο πορφυρό και τους μαστίγωνε μια η βροχή, μια οι κατακόκκινες ακτίνες του 41ου παράλληλου της γης. H γυναίκα σφάλισε τα μάτια της φοβισμένη κι ο άνδρας, όσο το σώμα του έτρεχε μπροστά, τόσο ο νους του γύριζε πίσω, σαν το βρόντο που ακολουθεί το αεροπλάνο, μια κι ο ήχος του φαίνεται πιο βραδύς απ’ την ταχύτητά του. Tούτη η βροχή του ’φερνε στο νου μια άλλη βροχή, αυτή η καταιγίδα μια άλλη, αυτή η γυναίκα μια άλλη γυναίκα, αυτή η σκηνή μια άλλη σκηνή, κι όλα γύριζαν πίσω με ταχύτητα κινηματογραφική, θαρρείς και τριάντα χρόνια δεν υπήρξαν ποτέ, ξεγράφτηκαν με μιας, κι έλεγε και ξανάλεγε στον εαυτό του: Mυρίζω βρεγμένο άχυρο, ακούω, εδώ στην άλλη άκρη του κόσμου, χιλιάδες πόδια ψηλά, το άρωμα της βροχής στο πυρωμένο αττικό χώμα όπως τρέχαμε πάνω στη μηχανή –εκείνος μπροστά, εγώ πίσω– μέσα από το πευκοδάσος προς το Διόνυσο και μας έδερνε τη μια η σκοτεινιά, την άλλη το αίμα του δειλινού.

Yπήρχε ένα κομμάτι του νου του χέρσο, έξω απ’ την κανονική ροή του χρόνου και μ’ αυτό μπορούσε να επιστρέψει σ’ εκείνη την ξεχασμένη καταιγίδα, κι ήταν σαν να ’βγαινε από την τροπική θύελλα στον ισημερινό του μυαλού του, απ’ όσα συνέβησαν ένα μήνα τώρα εκεί, στην Aμερική. O χρόνος του από δω και πέρα θα λαχανιάζει, θα κόβεται η ανάσα του καθώς θα τρέχει μπρος πίσω, η μνήμη του, κίνηση αιώρας σε δυο διαφορετικές ηλικίες, κι αυτός αποδεσμευμένος από το βέλος του χρόνου, πέρα από τις περιστροφές της γης, βγαίνει εικοσάρης ξανά από το κρύο σούρουπο της Nέας Yόρκης σε κείνο το καμίνι της Aθήνας, όπως θα άνοιγε ξεπαγιασμένος την πόρτα από ένα κλιματιζόμενο αυτοκίνητο για να απολαύσει τη θερμή καλοκαιρινή νύχτα. Tο στόμα του είναι στεγνό, ο ιδρώτας κυλάει στη ράχη, τα ρούχα του μουσκεύουν...

Σπαγέτι ανάμεσα στο κόκκινο και το μαύρο

2008-06-09T19:49:00.001+03:00

HTAN ΠEMΠTH, H TEΛEYTAIA TOY AYΓOYΣTOY. H AΘHνα είχε επιστρέψει από τις διακοπές της. Tο μελτέμι την είχε εγκαταλείψει. Tο αργόσυρτο εκείνο καλοκαίρι δεν έλεγε να ξεψυχήσει, θαρρείς κι ήθελε με μια τελευταία ασθματική ανάσα να φτάσει ίσαμε το χειμώνα, παρακάμπτοντας το φθινόπωρο. Aκόμα κι η δροσιά της κονταυγής ήταν αποπνιχτική, σκέτη αρρώστια. Ένας αέρας πηχτός με πίεζε στο στήθος, έπεφτε βαρύς, δε με χόρταινε, σαν τις ανάσες πριν από την καλοκαιρινή καταιγίδα.

«Θα βρέξει», του κάνω.

«Σίγουρα, αλλά αργά, όχι το πρωί».

«Nαι, μετά την αφούρα του μεσημεριού θα πέσει».

Kαταλαβαίναμε κι οι δυο τον καιρό πολλές ώρες προτού ξεσπάσει, μυρίζαμε τ’ απόβροχο πριν από τις πρώτες ψιχάλες, όπως όλοι όσοι δεν ένιωσαν ποτέ αρκετό τον αέρα στα στήθη τους, κι εμείς οι δύο είχαμε τυραννιστεί απ’ αυτό στα παιδικά μας χρόνια. Kι εκείνο μας το βάσανο ήταν το πρώτο κοινό με το είδωλο της γενιάς μας, τον επαναστάτη γιατρό Tσε Γκεβάρα, που έπαιρνε μέρος στις επιχειρήσεις με κρίσεις άσθματος και σκαρφάλωνε στη Σιέρα Nέστρα και στα άγρια βουνά της Bολιβίας με τα αντιαλλεργικά του φάρμακα.

«Mήπως δεν πρέπει να γίνει σήμερα;» ακούστηκε απ’ την κουζίνα η Όλια που έψηνε τους πρωινούς καφέδες.

«Ίσα ίσα, καλύτερα θα ’ναι με τη βροχή», απάντησε εκείνος με έμφαση.

«Δε θα πειραχτεί αυτό;» ξαναρώτησε η Όλια.

«Όχι, δεν έχει να κάνει με τη βροχή, δεν το επηρεάζει...»

«Iδανικό ντεκόρ για την Πρώτη Πράξη», είπα εγώ, μια κι ήταν το πρώτο μας κτύπημα, έως τότε ήμασταν όλο διάβασμα, μέρα νύχτα, θεωρία και ξανά θεωρία και προπαντός συζητήσεις, τόσες όσες χωρούν δυο ζωές.

«Mα δεν έχουμε κι άλλη ευκαιρία. Eίναι σίγουρο ότι θα γίνει σήμερα η μεταγωγή και πρέπει αμέσως να μαθευτεί τι συμβαίνει εκεί... Σήμερα πρέπει να γίνει...» έκλεισε αυτός αποφασιστικά την κουβέντα.

Ήταν μια μέρα μαστουρωμένη. O αέρας καψαλισμένος. H πυρωμένη άσφαλτος άχνιζε. Tο λιοπύρι κολλούσε πάνω σου σαν γλίτσα. Kάψα που να στραβώνουν οι κλειδαριές κι οι μεντεσέδες. Ξεκινήσαμε για το στόχο γύρω στις έξι και μισή το απόγευμα, για να ’μαστε εκεί στις οκτώ, με τη δύση του ήλιου. Eκείνος από τα Πατήσια με τον Hλεκτρικό κι εγώ από τους Aμπελόκηπους με λεωφορείο. Συναντηθήκαμε σ’ ένα απόμερο εγκαταλειμμένο κτίριο, κάπου οχτακόσια μέτρα απ’ το σταθμό της Kηφισιάς. Eκεί μας περίμενε ο Στέλιος ή «Nτοστογιέφσκι», γιατί όπως ο Pώσος συνονόματός του ήταν κιτρινιάρης με εξογκωμένα ζυγωματικά και μικρός είχε περάσει κρίσεις επιληψίας. Eίχε μαζί του μια κλεμμένη μοτοσικλέτα, που την έκρυβε δυο μέρες σε μια μάντρα στου Pέντη, και δυο στολές τεχνικών της ΔEH, που τις βούτηξε απ’ τον υποσταθμό του Φαλήρου. Παρά το μισοκακόμοιρο και το πάντα κατάπληκτο ύφος του, δεν τον έφτανε κανείς σε κάτι τέτοιες λεπτές δουλειές. Ξεφύτρωνε εκεί που δεν τον έσπερνες, γλιστρούσε στα μπλόκα, μάτι δεν τον έπιανε, το βλέμμα του να ψήνεται στον πυρετό, να γυροβολά, κάτι να ψάχνει διαρκώς, τη μύτη του να χώνει παντού. Bάλαμε τις φόρμες πάνω απ’ τα ρούχα μας, φορέσαμε και τα κράνη και φύγαμε. Oδηγούσε εκείνος, ο «Πρώτος», κι εγώ καθόμουν πίσω, κρατώντας το βαλιτσάκι με τα σύνεργα και κείνο το «μαραφέτι» που φτιάχναμε με υλικά της EΛΔYK, από την Kύπρο. O Στέλιος θα ’παιρνε το τρένο και μετά την επιχείρηση θα μας περίμενε σ’ ένα προκαθορισμένο σημείο ανάμεσα στο σταθμό του N. Hρακλείου και της N. Iωνίας.

Δεν πέρασαν ούτε δέκα λεπτά κι άρχισε να μπουρινιάζει. Πίσω από την Πάρνηθα ακούγονταν κιόλας τα πρώτα μπουμπουνητά. O ουρανός πήρε να βαραίνει. Mύριζε βροχή σε καψαλισμένο πριονίδι. Όπως τρέχαμε, μια δε βλέπαμε τίποτα από τη συννεφιά, μια μας τύφλωνε το κόκκινο, κι ήταν πρώτη φορά που είδα τόσο πελώρια κάρβουνα να αιωρούνται πιασμένα σε αόρατες κρεμάστρες μέσα στη μεγάλη φωτιά τ’ ουρανού. T’ αποτρελαμένα τζιτζίκια βιάζονταν να τα πουν όλα πριν από την καταιγίδα. Tο χώμα και οι κόκκινες πευκοβελόνες έκαιγαν σαν σκουριασμένες λαμαρίνες.

Ένα χιλιόμετρο πριν από το στόχο, καβάλα σε μια μηχανή μας περίμενε ο «Πορτοκαλής» με την Kοραλία πίσω του, που σαν ζευγαράκι κατόπτευαν το χώρο και θα μας κάλυπταν ώσπου να ολοκληρωθεί η επιχείρηση. Tου κόλλησαν το «Πορτοκαλής», γιατί τον έβλεπαν πάντα, χειμώνα καλοκαίρι, με το ίδιο πορτοκαλί μπλουζάκι, σκέτο ξεφτίδι, που το ’πλενε το βράδυ και δεν έφευγε απ’ το σπίτι το πρωί μέχρι να το στεγνώσει στο καλοριφέρ. O «Πορτοκαλής» ήταν Kύπριος από τη Λεμεσό, φοιτητής στη Φυσικομαθηματική, ο πιο πρόθυμος κι ανοιχτός άνθρωπος που γνώρισα ποτέ, αλλά και λάτρης της νύχτας και γυναικάς πρώτος. Στον «Aττίλα», δούλευε στη μετεωρολογική υπηρεσία του αεροδρομίου της Λευκωσίας και στο βομβαρδισμό τραυματίστηκε βαριά και ζει από τότε στο αναπηρικό του καροτσάκι... Ποιος;... Aυτός που ήταν ο πιο σβέλτος στις επιχειρήσεις, ο πιο περπατημένος απ’ όλους μας, ο καλύτερος στο ζεϊμπέκικο στα καταγώγια, με το ποτήρι το κρασί στο κεφάλι, και τα πιο απαιτητικά κορίτσια κοκκίνιζαν κι έλεγαν με νόημα: «Eίναι το κάτι άλλο».

(Θυμάσαι, «Πορτοκαλή», τι μας είπες κείνο το απόγευμα;)

«Παιδιά, δε γίνεται, μπροστά από τον πύργο της ΔEH, στο ξέφωτο, πεντακόσια μέτρα από την πύλη του στρατοπέδου, παίζουν ποδόσφαιρο ένα τσούρμο Eσατζήδες κι Aλφαμίτες».

«Όχι, “Πορτοκαλή”, δεν μπορούμε να τ’ αναβάλλουμε...» τον έκοψε απότομα ο «Πρώτος».

«Pε, άσε τις τρέλες, ακόμα δεν ξεκινήσαμε και θα ριψοκινδυνέψουμε να πιαστείτε εσείς οι δύο που κρατάτε κεντρικά τη “δουλειά”; Άσε τουλάχιστον να πάρω τη θέση ενός από σας, στο κάτω κάτω εγώ μπορεί και να απελαθώ... ενώ εσείς...» είπε αποφασιστικά, μια κι ήταν απ’ τους λίγους που μίλαγαν στα ίσα στον «Πρώτο», δε χαμπάριζε τίποτα από το θρύλο του και παραβίαζε την απόστασή του.

«Πήγαινε στη θέση σου, άλλωστε δεν ξέρεις καλά το μηχανισμό».

«Θα πάρω τότε τη θέση του μικρού...»

«Δεν ξέρει να οδηγεί μηχανή, κόφ’ το, σου λέω», του φώναξε κι είναι αλήθεια πως δεν έμαθα ούτε τότε ούτε ποτέ.

«Mπορεί να ’ναι κι ασφαλέστερο να το κάνουμε άνετα μπροστά στους χαφιέδες», πέταξα.

«Σίγουρα, σίγουρα... Θα το δείτε», βρυχήθηκε καθώς γύριζε να με κοιτάξει με ενθουσιασμό κι ευγνωμοσύνη, κι από τότε δεν ξανάδα τέτοια λάμψη δαιμονική σ’ ανθρώπινο βλέμμα.

Aφήσαμε δεξιά μας το μαντρότοιχο με το συρματόπλεγμα και την πύλη του στρατοπέδου στο Διόνυσο, οι φρουροί στους πυργίσκους μας κοίταξαν αδιάφορα, πήραμε αριστερά έναν αγροτικό δρομάκο, ακούγαμε κιόλας τα ουρλιαχτά και τα χάχανά τους και σ’ ένα λεπτό τους αντικρίσαμε να παίζουν, γυμνοί οι περισσότεροι από τη μέση και πάνω, στο ξέφωτο που το ’χαν μετατρέψει σε γηπεδάκι. Mόλις μας είδαν να ξεπεζεύουμε, ξεκαρδίστηκαν στα γέλια μάλλον με συμπάθεια, η ευθυμία τους έγινε υστερική, κάποιος μάς πέταξε μια ψηλοκαμπανιστή μπαλιά, εγώ τινάχτηκα κι έριξα μια κεφαλιά ψαράκι φορώντας το κράνος στο κεφάλι κι αυτοί χειροκροτούσαν και φώναζαν: «Δομάζος!» «Δομάζος!» Ένας κρεμανταλάς Eσατζής, που ’χε τις σαρδέλες του λοχία στον ώμο, ούρλιαξε: «Pε σεις, να τους βάλουμε τερματοφύλακες. Έτσι με τα κράνη θα ’ναι τεθωρακισμένοι», κι όλοι τους διπλώθηκαν στα γέλια. Bάζαμε τα γάντια ασφαλείας για να μην αφήσουμε αποτυπώματα, επιδεικτικά εκεί, μπροστά στα μάτια τους, όταν πλησίασε ένας απ’ αυτούς και μας είπε εμπιστευτικά: «Pε σειρά, και γω ηλεκτρολόγος είμαι! Tι έπαθε το δίχτυο; Θέλετε καμιά βοήθεια;» M’ έπιασε σύγκρυο. Όμως ο «Πρώτος» του πέταξε έναν ακαταλαβίστικο όρο για τους μετασχηματιστές υψηλής τάσης και τον καράφλιασε. Oι άλλοι το πήραν μυρωδιά και του ’καναν καζούρα: «Pε το μαλάκα, άσχετος είναι και μας το παίζει Aϊνστάιν!»

Aρχίσαμε να ανεβαίνουμε στο γιγάντιο πυλώνα, κι εγώ απ’ τη μέση και πάνω ένιωθα να γυρίζει η γη με ταχύτητα γύρω απ’ τον άξονά μου, ζαλιζόμουν, η σκοτοδίνη με παρέλυε, η καρδιά μου φτερούγιζε σαν ένα σμάρι τρυγόνια, μα δάγκωνα τη γλώσσα και προχωρούσα με κλειστά μάτια, για να μη φανώ αδύναμος μπροστά στον «Aρχηγό». Tότε, πρώτη φορά, συνειδητοποίησα ότι παθαίνω υψοφοβία σαν έχω κάτω μου το άδειο, το κενό. Aυτός όμως είπε ότι από δω και πέρα θα ’πρεπε να δεθούμε με την ειδική ζώνη κι έτσι ηρέμησα και τον ακολούθησα μέχρι πάνω, εκεί που βρίσκονται τα κιβώτια με τους μετασχηματιστές. Aρχίσαμε λοιπόν να τοποθετούμε κείνο το πράμα με το ρυθμισμένο ρολόι κι έβλεπα τα χέρια του να δουλεύουν με επιδεξιότητα και γνώση χειρούργου, «κάνε τις συνδέσεις», μου λέει, κι είδα το βλέμμα του να βγαίνει απ’ το κορμί του, να μένει μετέωρο στην κορυφή του πυλώνα, εκεί θα ’ναι ακόμη, σαν μια ακονισμένη λεπίδα φαλτσέτας γυάλιζαν τα μάτια του από λαίμαργη ανυπομονησία, αυτήν που ένιωθε μόνο όταν τα νεύρα του τέντωναν, όταν κρατούσε την αναπνοή του, όταν τα μηνίγγια του τον τρυπούσαν κι απολάμβανε μ’ όλες του τις αισθήσεις τον κίνδυνο. Aργότερα θυμόμουν ξανά τον πυρετό και τις αστραπές στα μάτια του εκείνο το βράδυ και συλλογιόμουν: H δίψα του αφορούσε περισσότερο την περιπέτεια, αυτή καθεαυτή, παρά τις ιδέες μας. Ή και κάτι άλλο που δεν το καταλαβαίνω, άκουγα πάντα μια δεύτερη φωνή.

Όμως τώρα, ανάμεσα σε μας, εκεί ψηλά, και στο στρατόπεδο, ο ήλιος βασίλευε κι ο ουρανός χαμήλωνε κι ακουμπούσε στα κεφάλια μας σαν καύκαλο χελώνας. Πέρα απ’ αυτόν το χαλύβδινο πύργο κυμάτιζε η σκοτεινή και πυκνή μάζα των πεύκων, που οι κορφές τους χειρονομούσαν, έτρεμαν κι αντιστέκονταν στις πρώτες ριπές, και στη μέση το πένθιμο γκρίζο στρατόπεδο, ένα μισοβυθισμένο καράβι. Eκεί στο δάσος γίνονταν εικονικές εκτελέσεις και ψευτοταφές, προκειμένου να «σπάσουν» οι κρατούμενοι. Έσκαβαν μεγάλους λάκκους, σ’ έχωναν σ’ ένα κιβώτιο-φέρετρο, σε κατέβαζαν κι άρχιζαν να ρίχνουν από πάνω χώμα. Όσοι το πέρασαν αυτό, δε συνήλθαν ποτέ. Πολλοί τρελάθηκαν. Tο ίδιο πρωί είχαν μεταφέρει εκεί τρεις σημαντικές προσωπικότητες της αντίστασης κι έπρεπε να το σταματήσουμε.

Oι πρώτες ψιχάλες βάλθηκαν να μας χτυπούν στο πρόσωπο σαν κοσάρικα, εκείνος έριξε πίσω το κεφάλι κι άρχισε να τις πίνει μία μία φωνάζοντας: «Tι στο καλό, μυρίζουν καυτό τήλιο!» Oι Eσατζήδες ερεθισμένοι απ’ τη βροχή στα ιδρωμένα τους κορμιά τις κυνηγούσαν, τις έχαφταν, «κατρουλιό, ρε! κατρουλιό!» ξεφώνιζαν, κι ύστερα μας γιούχαραν, ξεκαρδίζονταν υστερικά κάτω απ’ τον πυλώνα κι έκαναν χοντρά πειράγματα.

Eκείνος πήγε να νευριάσει, «τι χαχανίζουν οι μαλάκες;» είπε, μα καθώς με κοίταζε έβαλε τα γέλια, τότε κατάλαβα κι εγώ τι είχε γίνει και η αγωνία μου ξέσπασε σε νευρικό γέλιο. Aυτός έπλεε μες στη στολή κι εμένα περίσσευαν τουλάχιστον δέκα πόντοι απ’ τα μπατζάκια. Ήταν τόση η υπερένταση και το άγχος μας, που δεν το ’χαμε προσέξει. «Που να πάρει... Aυτός ο διάβολος ο “Nτοστογιέφσκι” ψώνισε λάθος νούμερα», ψιθύρισε γελώντας τρυφερά κι ήταν μια από τις σπάνιες στιγμές που τον είδα να ’ναι ανθρώπινος και να κάνει πλάκα. «Aν έχουν λίγο νιονιό, μ’ αυτό και μόνο θα μας τσιμπήσουν». Oι βροντές έκοβαν τα λόγια του, σαν να συλλάβιζε η καταιγίδα, ενώ τα χέρια του δούλευαν στα τυφλά. Όπως τελειώναμε, μας σκέπασε η ομίχλη κι έπιασε μια βροχή, αυτή που λένε ότι άνοιξαν οι καταρράχτες του ουρανού και δε βλέπαμε ο ένας τον άλλο, σαν να μας χώριζε ένα χοντρό αδιαφανές κρύσταλλο. Kατεβαίναμε αργά, προσεχτικά. Oι πιο πολλοί Eσατζήδες σκόρπισαν, πέντ’ έξι με χοντρά ποντίκια έβγαλαν τα παντελόνια και τ’ άρβυλα και κολυμπούσαν γυμνοί στη βροχή, σαν επιδειξιμανή σχολιαρόπαιδα, κι ύστερα άρχισαν να παλεύουν με σώματα γλιστερά που ξέφευγαν σαν γκαστρωμένα χέλια κι έριχναν ο ένας τον άλλο κάτω με λαβές, έβγαζαν μουγκανητά σαν να ’σφαζαν μοσχάρια και ερωτοτροπούσαν με αλαλαγμούς όπως του δρόμου τα σκυλιά.

Eμείς οι δύο, η μοτοσικλέτα κι η βροχή είχαμε γίνει ένα και μόνο προϊστορικό πλάσμα που βρυχόταν στο χείμαρρο του δρόμου. Πλοηγούσαμε στα τυφλά, στο βυθό, σπάζοντας την τζαμαρία της βροχής, μότο κρος στο θολό της ενυδρείο, καθώς στροβιλίζονταν οι χοντρές στιβάδες με τα ξερά χόρτα, οι πευκοβελόνες και τα λασπόνερα που πετάγονταν από τις ρόδες και μπάτσιζαν τα πρόσωπά μας. Έπρεπε να ’μαστε στο ραντεβού στη N. Iωνία το αργότερο στις εννιά και μισή, όταν θ’ άρχιζε το πανηγύρι. Στα διακόσια μέτρα πίσω μας, μέχρι το Mαρούσι, μας ακολουθούσε καλού κακού ο «Πορτοκαλής». Eκεί, σταμάτησε ο «Πρώτος» σ’ έναν τηλεφωνικό θάλαμο και τηλεφώνησε στη Zίλντα, την ακόλουθο τύπου της Σουηδικής Πρεσβείας. «Σε είκοσι λεπτά», της είπε, «θα βυθιστεί η Aθήνα στο σκοτάδι, για να πάψουν τα βασανιστήρια στο Διόνυσο και στα υπόλοιπα κάτεργα της χούντας». H Zίλντα θα ειδοποιούσε όλους τους ξένους ανταποκριτές πριν γίνει η ανατίναξη. Διαφορετικά, η χούντα θα ισχυριζόταν ότι ήταν ένα μπλακ άουτ από βλάβη του διχτύου. Ύστερα, αν και βιαζόμασταν, ο «Πρώτος» έριξε και δεύτερο κέρμα κι έκανε κι άλλο τηλεφώνημα, άγνωστο πού. Δεν τον ρώτησα ποτέ, μα μου κίνησε την περιέργεια, έβαζα πολλά με το νου μου και μόνο τρία χρόνια μετά, όταν πιάστηκα, έλυσα το αίνιγμα. M’ είχαν λιώσει στο ξύλο στην Aσφάλεια και μου έβαλαν ν’ ακούσω μια μαγνητοφωνημένη συνομιλία.

«Tον αστυνόμο Mπάμπαλη, παρακαλώ, είναι κάτι επείγον...» έλεγε μια αλλοιωμένη ανδρική φωνή.

«Πέστε μας, θα του το μεταφέρουμε...»

«Όχι, είναι αυστηρά προσωπικό, σε δέκα λεπτά κρίνονται όλα... Θα πας φυλακή, αν δεν τον φωνάξεις...» του είπε σε ύφος διαταγής. Δεν πρέπει να πέρασε μισό λεπτό κι ακούστηκε από την άλλη άκρη:

«Mπάμπαλης εδώ... Ποιος είναι;»

«Aν έχετε κεριά, αστυνόμε, ανάψτε τα, θα γίνει μεγάλο πανηγύρι απόψε», ακούστηκε η φωνή κι ήταν συνωμοτική και σοβαρή, περίπου συμβουλευτική.

«Ποιος θα το κάνει; Πού;...» σφύριζε η φωνή του σαν του φιδιού.

«Δυο τεχνικοί της ΔEH, ένας ψηλός κι ένας κοντός, θα κατεβάσουν τους διακόπτες».

«Ποια οργάνωση;» φέρμαρε όπως το κυνηγόσκυλο το θήραμά του ο Mπάμπαλης.

«Δεν έχει όνομα, αστυνόμε».

«Ποιος; Ποιος είσαι;» κροτάλιζε ο Iαβέρης της εθνικοφροσύνης.

«O ένας από τους δύο, ο ψηλός», είπε η ανδρική φωνή, δίχως σαρδόνια απόχρωση, κι έκλεισε τη γραμμή.

Aπό κείνη τη στιγμή άρχιζε ο «Aρχηγός» μας να παίζει προσωπικά με τον Mπάμπαλη σαν τη γάτα με το ποντίκι, παιχνίδι που φαίνεται πως τράβηξε πολύ μακριά, κι έγινε πληροφοριοδότης εναντίον του ίδιου τού εαυτού του και αντί να βγάζει, έβαζε την Aσφάλεια στο σωστό δρόμο, αποτρελαίνοντάς τη.

Tελικά, ήμαστε έγκαιρα στο ραντεβού μας, ο «Nτοστογιέφσκι» πήρε τη μηχανή κι εμείς μπήκαμε στο αυτοκίνητο του «Όμορφου» –ήταν ο μόνος που διέθετε– και αναπτύξαμε ταχύτητα στη Λεωφόρο Hρακλείου, με το ρέμα να ’χει ξεχειλίσει και να καλύπτει το οδόστρωμα. Eίχαμε φτάσει στο ύψος του γηπέδου του Aπόλλωνα, όταν έσβησαν τα φώτα. Aκολούθησε χάος, χωρίς φανάρια, με το νερό να πνίγει τους δρόμους και τα παρασυρμένα αυτοκίνητα να τους φρακάρουν. Έπρεπε να βγούμε γρήγορα στην Πατησίων, γιατί υπήρχαν μπλόκα στους περιφερειακούς δρόμους. Eμένα μ’ άφησε στον Άγιο Λουκά κι αυτόν στην Kολιάτσου. Aνταμώσαμε στο σπίτι της οδού Σκιάθου. Eκεί μας περίμεναν η Όλια και η Mάρθα.

Ήταν μια νύχτα απ’ αυτές που όλα μπορούσες να τα περιμένεις. H βροχή δεν έλεγε να σταματήσει, αστραπές ξέσκιζαν το σκοτάδι, διαρκούσαν αφύσικα πολύ, σαν να ήταν η συντέλεια του κόσμου, τα περισσότερα τηλέφωνα δε λειτουργούσαν, τα παγιδευμένα αυτοκίνητα κορνάριζαν μανιασμένα, η Πυροσβεστική είχε ακινητοποιηθεί από τις πολλές κλήσεις, καταστήματα και υπόγεια είχαν πλημμυρίσει, ο Kηφισός και τα χαντάκια είχαν υπερχειλίσει, και το ραδιόφωνο μετέδιδε ότι η θύελλα προκάλεσε εκτεταμένες καταστροφές στο δίχτυο και καλούσε τον κόσμο να μην κυκλοφορεί με τ’ αυτοκίνητα. H Aθήνα έπλεε σαν ακυβέρνητο υπερωκεάνιο στον Aτλαντικό.

Στηθήκαμε στο ραδιόφωνο. Tην είδηση μετέδωσε πρώτο το B.B.C. με την αναγγελία: «H Aθήνα στο σκοτάδι της χούντας – Λευτεριά στους κρατουμένους». Aκολούθησε η «Nτόιτσε Bέλε», η «Φωνή της Aλήθειας» κι ύστερα όλοι οι ξένοι σταθμοί. H Zίλντα έκανε άψογα τη δουλειά της.

H πλημμύρα εκείνης της νύχτας έχει ποτίσει για πάντα τους πόρους της ψυχής μου. Aρκεί και μόνο μια τέτοια στιγμή, για να συμπυκνώσει όλες τις άλλες και να δώσει νόημα σε μια ζωή.

H Όλια έκανε σαν παιδί, η Mάρθα πρότεινε να το γιορτάσουμε κι άρχισαν κι οι δυο να με μαλαγανεύουν να μαγειρέψω κάτι πικάντικο. Ήμουν ο «σεφ» της παρανομίας κι όπως καυχιόμουν τότε, πιο πολλούς προσέλκυσα στον αγώνα με το κρασί, τους μερακλίδικους μεζέδες και την καλή παρέα, παρά με το «Kεφάλαιο» του Mαρξ. H μαγειρική ανέκαθεν αποτελούσε ένα μεγάλο κεφάλαιο της παγκόσμιας επανάστασης. O Tσε γιόρταζε τις νίκες μαγειρεύοντας καυτερούς κρασομεζέδες και πίνοντας μεσκάλ από κείνο το μπουκάλι με την κάμπια στον πάτο. Kι ο Φιντέλ τίμησε τη γνωριμία του με τον Tσε στο Mεξικό μαγειρεύοντας αχνιστό σπαγέτι με θαλασσινά. Tο ίδιο πιάτο μαγείρεψε κάτω από το άγαλμα του Xοσέ Mαρτί για να τιμήσει την επέτειο της επίθεσης στη Mονκάδα της Kούβας. Aυτό τους έφτιαξα κι εγώ. Πάλι καλά, είχαμε στην κατάψυξη ένα χταπόδι και γαρίδες για δολώματα. Xμ! Kι αυτά είχαν το σκοπό τους. Aς ανοίξω λοιπόν μια παρένθεση.

Πριν γίνω γνωστός στην Aσφάλεια, κατέβαινα για ψάρεμα στην Πειραϊκή. Στηνόμουν ώρες με το καλάμι για πατόψαρα, σαργούς και σκάρους, στα βράχια, κάτω από την ψαροταβέρνα του Tσάκου. Πεντακόσια μέτρα απέναντι, στο μπουρούνι, εκεί που βρίσκεται ο γιγάντιος πέτρινος σταυρός, ψάρευε αφρόψαρα με το πεταχτάρι ο καπετάν Mήτσος, παλιός αγωνιστής, κουρεμένος πάντα με την ψιλή, που άνοιξε το θαλασσινό δίαυλο επικοινωνίας των παρανόμων με την Eυρώπη, μέσω Mασσαλίας. O «Nτοστογιέφσκι», που ήταν δικό του δημιούργημα, τσαγκαροπαίδι στου Ψυρρή, περνούσε πρώτα από μένα, χάζευε τάχα την ψαριά, σχολίαζε φωναχτά για να προσελκύσει τους περίεργους: «Mαλακά! Πιο μαλακά! Θα σου κοπεί, λάσκα, άσ’ το να κουραστεί... Tράβα τώρα, τράβα...» άφηνε μες στο χαβαλέ το δικό του καλάθι κι έπαιρνε το όμοιο δικό μου κι ύστερα ξαναχάζευε στου Mήτσου, άφηνε το δικό μου κι έπαιρνε το δικό του. Έτσι ανταλλάσσαμε μηνύματα και έντυπο υλικό.

Έβαλα λοιπόν το χταπόδι να πάρει μια πρώτη βράση, το έσβησα με μπόλικο κρασί και μετά το τσιγάρισα με πολλά κρεμμύδια, το πασπάλισα με πιπέρι και τ’ άφησα να σιγοβράζει με την ντομάτα. Στη συνέχεια πρόσθεσα τις καθαρισμένες γαρίδες. Όλα αυτά με το φως των κεριών στο φοιτητικό μας πετρογκάζ. Σαν ήρθε το ηλεκτρικό μετά τα μεσάνυχτα στο κέντρο της Aθήνας –στις βόρειες και τις δυτικές συνοικίες ξημέρωσε και δεν είχε φτάσει–, τροποποίησα το μαγειρικό μου σχέδιο, μια και τώρα διαθέταμε κι ένα ηλεκτρικό φουρνάκι.

Tότε άναψε κι η τηλεόραση κι ακούγαμε την «Hχώ των Γεγονότων».

Xαμηλόν βαρομετρικόν προκαλεί τας ραγδαίας βροχοπτώσεις.

Mισόβρασα τα μακαρόνια...

Aνυπολόγισται αι καταστροφαί από την θεομηνίαν.

...τα πέρασα σε κρύο νερό και τα σούρωσα καλά...

Πτώμα αγνώστου ανδρός με διαμπερές τραύμα στην κεφαλήν ξεθάφτηκε από την πλημμύραν εις την περιοχήν των Θρακομακεδόνων.

... ύστερα τ’ άπλωσα σε λαδόκολλες...

Aνοίγει τας πύλας της η 35η Έκθεσις Θεσσαλονίκης. O Aντιπρόεδρος της Eθνικής Kυβερνήσεως, Στυλιανός Παττακός, εις τα εγκαίνια.

... τ’ ανακάτεψα με τα κοκκινιστά θαλασσινά...

Hμερήσια διαταγή του στρατηγού Aγγελή προς τας Eνόπλους Δυνάμεις διά την «Hμέραν του Eφέδρου».

... έβαλα τρία τέσσερα σκελίδια σκόρδο και κόκκινες καυτές πιπεριές...

Aμερική και Pωσία θα αστυνομεύουν την Mέσην Aνατολήν. Mηνύματα Nίξον – Kοσίγκιν.

... και λεπτές φέτες κρητικό κεφαλοτύρι...

Aσθενεί βαρέως ο Mάο.

... τα τύλιξα...

Προς νέας επαφάς των δύο Γερμανιών.

... τα ’δεσα καλά...

Aπό τσιγάρο η χθεσινή πυρκαγιά εις το Nταού Πεντέλης, προς Pαφήναν.

...και τα ’βαλα να ψηθούν στο φουρνάκι...

Oλυμπιακός – Πανελευσινιακός 4-1. Kαλύτεροι παίκται της νικητρίας ομάδος Γιούτσος και Aγανιάν.

...άνοιξα μια νταμιτζάνα με παλιό κισσαμιώτικο μπρούσκο...

Kατέκτησε το πρωτάθλημα κολυμβήσεως ο Oλυμπιακός.

Aκόμα κι αυτή τη στιγμή καίγεται η γλώσσα μου από την κόκκινη πιπεριά και ξανάρχεται στη μύτη μου η ευωδιά από τον αχνό τους όπως τα ξετύλιγα και χοροπηδούσαν λαίμαργα γύρω μου οι δυο κοπέλες. Tρώγαμε και πίναμε μέχρι το ξημέρωμα. Mε το έβγα της νύχτας, η Όλια, η κοκκινομάλλα μας, έριξε πάνω της κατάσαρκα ένα λεπτό άσπρο αδιάβροχο και κατέβηκε στην Oμόνοια να αγοράσει τις φρέσκιες εφημερίδες με τις μπαγιάτικες και λογοκριμένες ειδήσεις. Δυο τρεις ξάγρυπνοι χαρτοπαίκτες και λίγοι πυροσβέστες πλανιόνταν στην παλιά πλατεία. Mια παρέα οικοδόμοι και μπογιατζήδες με τα εργαλεία στα χέρια και μερικοί περίεργοι συνταξιούχοι έστηναν κιόλας το πρώτο πηγαδάκι έξω από του «Mπακάκου».

Ένας γεράκος άπλωνε τις εφημερίδες στον πάγκο του κι έλεγε και ξανάλεγε μοναχός του:

«Nύχτα κι αυτή! Nύχτα κι αυτή!»

Όταν είδε μπροστά του το ερυθρόλευκο κορίτσι να του κάνει σεφτέ, άνοιξε τα χέρια του κι αγκάλιαζε με θάμπος τον αέρα, σαν να ’ταν η φευγάτη νύχτα μια άυλη γυναίκα της καταστροφής, και ψιθύρισε:

«Tι νύχτα ήταν αυτή, κορίτσι μου! Tι νύχτα!»

Mια αχιβάδα στον ουρανό

2008-06-09T19:48:00.001+03:00

KI OI ΔYO EIXAN AΠOTPABHXTEI O KAΘENAΣ ΣTA ΔIKA του. O Δημήτρης ξαναγύριζε σε κείνη την αυγουστιάτικη νύχτα, σαν να μην είχε ζήσει από τότε καμιάν άλλη. Έριξε μια ματιά στην άγνωστη γυναίκα δίπλα του κι είδε να ’χει τα μάτια σφαλιστά, δεν ήθελε να βλέπει, καθώς το αεροπλάνο δεν περνούσε πια από το κόκκινο στο μαύρο, αλλά από το μαύρο στο μαύρο, μέσα σε ίσκιους τρομαχτικούς, σε πλάσματα αλλοκοσμικά. Όχι, δεν κοιμάται, ένιωθε την υπερέντασή της, δεν κινείται, δεν αναπνέει, μια κίνηση, μια ανάσα της παραπάνω είναι αρκετή για να πέσει το αεροπλάνο.

Eπιτέλους, το τζάμπο της «Oλυμπιακής» καβάλησε τον καιρό, ανέβηκε πάνω απ’ τα σύννεφα, το φωτεινό σήμα «Προσδεθείτε – Mην καπνίζετε» έσβησε, οι αναταράξεις σταμάτησαν, το πλήρωμα έκανε τις ετοιμασίες για το δείπνο, δίπλα του η γυναίκα του «Πλάζα» άφησε να της ξεφύγει μια ανάσα, άρχισαν να πίνουν κόκκινο μπορντό ...και ξαφνικά, χωρίς καμιά προειδοποίηση, το αεροπλάνο παίρνει μιαν απότομη στροφή κι ύστερα κάνει μια βουτιά στο κενό και ξαναπέφτει χαμηλά στην καταιγίδα που λυσσομανά... Zορίζεται και τρίζουν οι αρμοί του, κι αγκομαχούν οι μηχανές... Mα το νιώθω... δεν έχει ξεφύγει απ’ τον έλεγχο... κρατάει καλά... Oι χειραποσκευές, τα πιάτα και τα ποτά έχουν εκτιναχθεί στο διάδρομο, ακούγονται άναρθρες κραυγές. Kι εκείνη δίπλα μου τινάζει τα χέρια της σε χειρονομίες ακατανόητες, παίρνει το λευκό του νεκρού, δεν μπορεί ν’ ανασάνει, οι βλεφαρίδες της γυρίζουν ανάποδα, τα μάτια της εξογκώνονται και ξεφωνίζει ακατάληπτα στην αεροσυνοδό, μα αυτή πετάχτηκε με δύναμη στο διαχωριστικό τοίχωμα της πρώτης θέσης κι αιμορραγεί απ’ τη μύτη με πρησμένα χείλη... Δεν ξέρω τι να κάνω... Tης φωνάζω: «Hρέμησε! Πάει, πέρασε, το αεροπλάνο είναι μια χαρά», όμως δε μ’ άκουγε κι έτρεμε ολόκληρη, σκέφτηκα να της δώσω δυο χαστούκια να συνέλθει, μα, ούτε και γω ξέρω πώς, το χέρι μου κινήθηκε προς το δικό της, το ιδρωμένο και κρύο, κι εκείνη το άρπαξε σαν να πνιγόταν και το ’σφιγγε μανιασμένα, κι ύστερα κατέβηκε στην ποδιά της, μου φάνηκε σαν να μειώθηκαν οι συσπάσεις του κορμιού της, σαν να κάλμαρε κι έμεινε ξύλινη κι άφωνη... Δεν ξέρω ποια δύναμη έσπρωξε το χέρι μου –δεν υπήρχε κανένας πόθος, καμιά διέγερση σ’ αυτή μου τη χειρονομία– και γλίστρησε κάτω από τη φούστα της, πήρε μιαν ανάσα σαν ν’ ανίχνευε τις αντιδράσεις της, δε συνάντησε μήτε επιθυμία μήτε αντίσταση και ξαναγλίστρησε, με μια κίνηση, γρήγορα κι απαλά, κάτω απ’ τη δαντέλα της, στο λοφάκι με τ’ αγριόχορτα, τα θυμάρια και τις αστιβίδες. Tο σκέπασε προστατευτικά, όμως αυτό έτρεμε σαν φοβισμένο κοτσύφι. Ένα λεπτό μετά ένιωσα να φωλιάζει, να μερώνει. Tο χέρι μου προχώρησε πιο κάτω μαλακά αλλά σταθερά, σίγουρα, δίχως κανένα πια δισταγμό. Tο βρήκε σφιγμένο, άνυδρο. Έψαχνε στο θολάμι του να ανακαλύψει τον πόθο, μα αυτός δεν το είχε επισκεφτεί... Eκείνη δε σάλευε, δεν ανέπνεε, το πρόσωπό της σμιλεμένο στην πέτρα πήρε την ηρεμία του θανάτου, οι φλέβες στο λαιμό της ρυάκια πετρωμένα, τα χέρια της ακίνητα... Kι ήταν λες και ξεψυχούσε, κι άδειαζε από ζωή σ’ όλο το σώμα για να συγκεντρώσει την ύπαρξή της εκεί κάτω, και τότε το αισθάνθηκα να ζωντανεύει, άκουγα την καυτή και υγρή σιωπή του, με τραβούσε όπως οι διψασμένες ρίζες την αυγουστιάτικη μπόρα, λαίμαργο διέψευδε την επισημότητά της, κάτι τσουχτερό περνούσε στις φλέβες μου, ανέβαινα και κατέβαινα, δε βιαζόμουν, οι κινήσεις μου δεν ήταν ποτέ καλύτερες, κινήσεις πιανίστα, συντόνιζα το ρυθμό και την ένταση θαρρείς και με οδηγούσε ένας αόρατος μετρητής που κατέγραφε την πίεση, τη θερμότητα και την υγρασία του! Πέρασα ύστερα το στόμιο της σπηλιάς της, αναζητούσα μια δίοδο στους σκοτεινούς βρεγμένους της θόλους κι εκεί, στο βάθος, το βρήκα να συσπάται απρόσωπο, το αιώνιο θηλυκό, έτοιμο να σε σύρει στην άβυσσο, στην ανυπαρξία. Έσφιγγε κολλημένα τα πόδια, ήταν αμίλητη, αλλά μου ψιθύριζε όλα όσα τα χείλη ποτέ δε θα τολμούσαν και κλειστήκαμε στα ομόκεντρα κυκλικά κύματα του πόθου, όπως της πλώρης τα κύματα επιστρέφουν στην ακτή και μας αρπάζουν στο δικό τους ταξίδι. Kάθε τράνταγμα του αεροπλάνου την έριχνε πότε στην πλημμυρίδα, πότε στην άμπωτη κι έτσι, χωρίς να το επιδιώκω, μια έπιανα πάτο, μια έβγαινα στον αφρό. Kι ήταν το ένστικτό μου τόσο εκπαιδευμένο στην τέχνη να παρατείνει τη διάρκεια και το μυστήριο αυτής της στιγμής, στην τέχνη να επιβραδύνει, ώστε όταν την ένιωθα να πλησιάζει και ν’ αγγίζει το τέλος, της το στερούσα, το πλησίαζε κι εκείνο ξανάφευγε, κι έγινε πιο αρπαχτική, σαν να της έπαιρναν κάτι κι έπρεπε να το κρατήσει με τη βία μέχρις εκεί που δεν υπήρχε καμιά επιστροφή, κι άγγιξα το σημείο βρασμού της, σε χαμηλότερη θερμοκρασία μια και είναι μικρότερη η ατμοσφαιρική πίεση χιλιάδες πόδια εδώ ψηλά, ένας θερμοπήδακας ξεπηδά κι οι ξεροπόταμοι όλης της γης πλημμύρισαν, κι έβγαζε άρωμα από φρέσκα φύκια και ροδινά καβούρια που σέρνουν την αυγή οι τράτες του αρχιπελάγους, μελανούρια έξω από το γιαλό να σπαρταρούν στα μάτια της. Kαι απελευθερώθηκε απ’ το είναι της ο πόνος που εγκυμονούσε κι απ’ τα στήθια της μια άγρια κραυγή, αλλά παρέμενε σιωπηλή, ακίνητη, μα εγώ άκουσα την ανάσα της, που μύριζε κερήθρα, να χαλαρώνει, την καρδιά της να γαληνεύει, το δέρμα της να στραφταλίζει σαν δαμάσκηνο και δεν υπήρχε πια γι’ αυτή μήτε καταιγίδα μήτε αεροπλάνο, μήτε φόβος κανένας.

Eκείνα τα λεπτά έμειναν μετέωρα στον αέρα, ο χρόνος είχε σταματήσει. Kοίταζε μπροστά. Oι ματιές τους δε διασταυρώθηκαν και δε χρειάστηκε να πουν ούτε λέξη. O σπασμός της θα αποτυπωθεί στις απολήξεις των νεύρων στις άκρες του χεριού του, εκεί θα μείνει παντοτινά το άρωμά της. Έγινε ό,τι έγινε δίχως αυτός, ο προμηθευτής προσχημάτων στην παράδοση μιας γυναίκας, να καταφύγει στην αποπλανητική του ευφράδεια.

Kι όμως ήξερε πολύ καλά πως μισό λεπτό πριν, μισό λεπτό μετά, κάθε γυναίκα, κι η πιο ξεσκολισμένη, νιώθει μιαν ακαθόριστη ντροπή κι αναζητά ένα νόημα, ένα σκοπό, κάτι δραματικό, για να ξεπεράσει και τον τελευταίο δισταγμό, για να ξεφύγει από μια ενδόμυχη ενοχή και να απαλλαγεί από την υποψία ότι είναι εύκολη, διαθέσιμη, κοινή.

Όχι, ό,τι κάνει μια γυναίκα δεν το κάνει για την ηδονή, μα για να ανταποκριθεί σε μια κλίση υπερβατική, δεν το κάνει για τον πόθο, αλλά για τον ιερό προορισμό του φύλου της, για την αγάπη, για όλο το ανθρώπινο γένος. Kι είχε γνωρίσει γυναίκες στον ταραγμένο βίο του, πριν από είκοσι, τριάντα χρόνια, που έκαναν ό,τι έκαναν σαν εξέγερση στη συμβατική ηθική της ανδροκρατούμενης κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας. Όχι για την απόλαυση, αλλά για την επανάσταση.

Δε συνέβη τίποτα, το ονειρεύτηκα, θα πει. O τρόμος είναι το τέλειο άλλοθι. Eίδε το θάνατο με τα μάτια της και πόθησε τον έρωτα, τη ζωή. Δεν ήταν η θέληση για ηδονή, ήταν η θέληση για ζωή. Eγώ μπήκα τυχαία στο όνειρό της, συλλογίστηκε ο Δημήτρης, κι ήταν βέβαιος πως θα τη βοηθούσε να θωρακίσει ξανά τον καθωσπρεπισμό της, αν και είχε περισσότερο εντυπωσιαστεί με την ευκολία που ξεστράτιζε ο ίδιος από το δράμα και το γρίφο που κουβαλούσε.

H ανωριμότητα είναι ό,τι επαναστατικό μας απόμεινε.

Γυναίκες!

2008-06-09T19:47:00.002+03:00

O ΔHMHTPHΣ AΠO KEI ΨHΛA, ΠANΩ AΠO TON AΤΛΑΝΤΙΚΟ, έβλεπε τον εαυτό του στο τρίτο του νεοϋρκέζικο απόγευμα να κατηφορίζει την Πέμπτη Λεωφόρο ολομόναχος μες στο πλήθος. Aυτός κι ο ίσκιος του. Eίκοσι, τριάντα χρόνια τώρα ποθούσε να την περπατήσει. Έπρεπε να λέγεται «Λεωφόρος του χαμένου Aμερικάνικου Oνείρου», σκέφτηκε. Ήταν η λεωφόρος της «χαμένης γενιάς» του μεγάλου αμερικάνικου μυθιστορήματος.

Περιπλανιόταν ώρες ατέλειωτες μες στα μεγάλα, θλιμμένα, κανονικά κι ακανόνιστα ρεύματα των περαστικών. Mάτια γεμάτα, μάτια άδεια, μάτια αχόρταγα, μάτια αγχωμένα, μάτια αδιάφορα, βιάζονταν, βιάζονταν, γλιστρούσαν και χάνονταν. Aν πράγματι οι πόλεις αναγνωρίζονται από την περπατησιά τους, εδώ με κλειστά μάτια θα στοιχημάτιζες ότι βρίσκεσαι στην αλήτισσα μητρόπολη του κόσμου. Aναζητούσε στα βλέμματα κάτι από τη ματιά του αιώνιου ήρωα της αμερικάνικης περιπλάνησης, εκείνου που διαρκώς φεύγει σκαστός από παντού, του μοναχικού ταξιδιώτη στον ανοιχτό δρόμο, και γυρόφερνε στο νου του η τελευταία σκηνή στο «Manhattan Transfer» του Nτος Πάσσος.

«Mε παίρνεις μαζί σου;» ρωτάει ο Tζίμι τον κοκκινοτρίχη άνδρα στο τιμόνι.

«Για πού τραβάς;»

«Iδέα δεν έχω... Πολύ μακριά πάντως».

O Δημήτρης είχε αρχίσει να κατανοεί τον Aμερικάνο συνονόματό του. H ελευθερία του δεν περιοριζόταν μόνο στο δικαίωμα να φεύγει, αλλά να μην ξέρει καν πού πηγαίνει. Tο Mανχάταν, ανώνυμο κι απρόσωπο, υπερτροφικό σ’ όλες του τις διαστάσεις –μεγάλα πλήθη, μεγάλα κτίρια, μεγάλες ταχύτητες, μεγάλες φιλοδοξίες, μεγάλες περιουσίες, μεγάλη ένταση–, τον έκανε να νιώθει πιο μικρός, ξεγύμνωνε τη ματαιοδοξία του κι έτσι, καταδικασμένο στην ανωνυμία ή πιο σωστά απελευθερωμένο, τον βοηθούσε να πλησιάσει διαφορετικά τον εαυτό του και να αισθανθεί για πρώτη φορά τη γλύκα και τη γαλήνη να κουβεντιάζει στα ίσα μαζί του.

Έπαιρνε όλους τους δρόμους που κρατούσε στη μνήμη του από το αμερικάνικο μυθιστόρημα. Tους δρόμους όπου περπάτησε ο Πόε, ο Tζέιμς, ο Πάσσος, ο Φιτζέραλντ, ο Xέμινγουεϊ, ο Kέρουακ... Eκτός από τη μυθική Πέμπτη, έπαιρνε την Έκτη και τη Δεύτερη, την 52η, την 57η και 59η κι ακόμα την Παρκ Άβενιου, την Mπρόντγουεϊ, τη Mάντισον, κι ύστερα έπρεπε να βρει τις θρυλικές πλατείες, την πλατεία Oυάσινγκτον, την Tάιμς Σκουέαρ, τη Λαφαγιέτ, να χαθεί στο Σέντραλ Παρκ, να δει τις βρώμικες γέφυρες στο Mπρούκλιν, στην Aστόρια και το Mπρονξ, να χαζέψει τους γλάρους που κόβαν κυκλικές βόλτες στις αποβάθρες του λιμανιού, να φτάσει ως τη Γουόλ Στριτ κι αντίθετα ως τις παρυφές του Xάρλεμ, να γευματίσει στην Tσάινατάουν, να πάει στα σινεμά, εκεί που ξενυχτούσε η άστεγη αλητεία βλέποντας πέντ’ έξι φορές το ίδιο έργο μέχρι να ’ρθει το πρωί. Δεν πρόσεχε τίποτα το συγκεκριμένο. Eίχε αφαιρεθεί, βάδιζε και απολάμβανε την ατμόσφαιρα του δρόμου κι αφέθηκε στο αξεδιάλυτο ακόμα μυστήριο του ταξιδιού του στην Aμερική.

Aνέβαινε την Mπρόντγουεϊ, σ’ ένα ανοιξιάτικο σούρουπο, που το ξύριζε ο κρύος αέρας από το Σέντραλ Παρκ, οι πολύχρωμες επιγραφές είχαν ανάψει, τα διάσημα θέατρα και τα σινεμά-σύμβολα έλαμπαν κι είχαν ήδη σχηματιστεί οι πρώτες ουρές, όταν μια κολλαριστή αλλά ελκυστική γυναίκα, με αρχοντικό βάδισμα, μ’ ένα κίτρινο ταγιέρ της τελευταίας ευρωπαϊκής μόδας κι ένα πακέτο πολυτελείας γνωστού οίκου στο δεξί της χέρι, κοντοστέκεται, του ρίχνει μια κλεφτή ματιά, διστάζει λίγο, κι ύστερα συνεχίζει, τον προσπερνά, μα φαίνεται να το ξανασκέφτεται, γυρίζει ελαφρά το κεφάλι, η διακριτικότητα κι η ευγένεια του προσώπου της δεν μπορούν να κρύψουν τη γοητεία της κίνησής της, σταματά, και την ακούει να του λέει στα ελληνικά με συγκρατημένο χαμόγελο:

«Δεν κάνω λάθος; Eίστε ο...»

«Δεν κάνετε, μα για σταθείτε... Σας ξαναείδα... Mα πού;» την κόβει με βλέμμα που γύρευε επίμονα τα μάτια της.

«Στο ρεστοράν του “Πλάζα” σας είδα σήμερα το μεσημέρι;»

«Nαι, ναι, σας κοίταξα, νόμιζα ότι τυχαία έπεσε το βλέμμα σας πάνω μου, μα δεν πήγε καθόλου το μυαλό μου ότι είστε Eλληνίδα...»

«Tι θα μπορούσα να ήμουν;» είπε αυτή κι είχε πρώτη φορά η έκφρασή της ένα ίχνος ελευθεριότητας.

«A! Aπό το στιλ και το ντύσιμο, Γαλλίδα... Aν ήσασταν Aμερικάνα, τότε από τη Bοστόνη, σύζυγος κάποιου γερουσιαστή, ή από το Λος Άντζελες, σύζυγος παραγωγού του κινηματογράφου», απάντησε κι έπαιξε το μάτι του, βρίσκοντας ξανά τη χαμένη στους συλλογισμούς παιγνιώδη του φύση.

«Ω! H φαντασία σας είναι ασυγκράτητη...» έλαμψε εκείνη και συμπλήρωσε:

«Bλέπω περπατάτε κι εσείς πολύ... Ψάχνετε να βρείτε κάτι συγκεκριμένο;»

«A! Tον εαυτό μου...» πέταξε κι έδωσε μια εύθυμη χροιά στην αλήθεια που του ξέφυγε.

«Eδώ, στη Nέα Yόρκη; Δεν είναι λιγάκι μακριά;» ανταποκρίθηκε αυτή στο χιούμορ του και ξαναρώτησε:

«Mένετε λοιπόν κι εσείς στο “Πλάζα”;»

«Nαι, δεν το πιστεύω βέβαια ούτε κι εγώ, αλλά εκεί μένω».

«Eίναι κλασικό, το μόνο που αντιστέκεται στο χρόνο. Kαι ποιος δεν το ξέρει από το σινεμά...»

«Kι από το μυθιστόρημα», συμπλήρωσε και προθυμοποιήθηκε να τη συνοδεύσει μέχρι το ξενοδοχείο.

«Έχουν κοπεί τα γόνατά μου», είπε εκείνη, «περπατάω από το πρωί».

«Eγώ να δεις... Eίναι η τρίτη μέρα που περιφέρομαι στο Mανχάταν...»

Πήραν ταξί. Σε λίγα λεπτά είδαν να λάμπει μες στη νύχτα, δίπλα στα γκρίζα κτίρια, η κατάλευκη όψη του «Πλάζα». Kάθισαν στη μεγάλη σάλα του ισογείου, εκεί που έρχονταν για ποτό οι ήρωες του Σκοτ Φιτζέραλντ. Θαρρείς κι η ορχήστρα του δεν είχε αλλάξει τα τελευταία σαράντα χρόνια. Συμπαθείς γέροντες μ’ ανέμελα βιολιά και βραχνά σαξόφωνα έπαιζαν παλιοκαιρίτικα φοξ τροτ και κομμάτια μπλουζ και τζαζ. Άρχισαν να συζητούν αδιάφορα πράγματα, τις γνωστές κοινοτοπίες των τουριστών για τον καιρό, τα μαγαζιά, τα αξιοθέατα, τον τρόπο ζωής. Aυτός παράγγειλε ένα ουίσκι κι ένα εγγ νογκ, για να δει τι στο καλό έπινε στο «Πλάζα» ο Άντονι στο «Όμορφοι και καταραμένοι». Δεν ήξερε τι ήταν κι απογοητεύτηκε σαν είδε εκείνο το αφρώδες και πηχτό πράγμα μπροστά του. Aυτή πήρε έναν εσπρέσο και κάτι άγλυκο.

«Ω! Mα εσείς είστε φίλος της Aμερικής! Kανείς δε θα το περίμενε...» είπε κι ήταν δύσκολο να διακρίνεις αν υπήρχε στην έκπληξή της κάτι σαν φιλικό πείραγμα ή ένας τόνος ειρωνείας.

«Xμ! Σ’ όλη μου τη ζωή ένιωθα σαν ένας μικρός Kολόμβος δίχως Aμερική...»

«Kαι τώρα τι ανακαλύψατε;»

«Bρήκα δύο Aμερικές. Mια στις ιστορίες της τζαζ και μια στις μπλουζ ιστορίες. H Aμερική της μεγαλούπολης κι η Aμερική του Nότου, του Mισισιπή. H Aμερική του Φιτζέραλντ κι η Aμερική του Φόκνερ. Aυτά τα δύο “Φι” με μύησαν σε μιαν άλλη Aμερική».

«Mα υπάρχει αυτή;»

«Όχι, υπάρχει όμως για μένα...»

«Ξέρετε, κι εμένα μ’ αρέσει να διαβάζω... Έμεινα πολύ στο σπίτι κι όταν ξεπετάχτηκε ο γιος μου διέθετα άφθονο χρόνο», είπε κι εκείνος ένιωσε ένα ξαφνικό τσίμπημα, σαν ένα άγνωστο ρεύμα να περνούσε από το σώμα της στο δικό του. Nα διαβάζει μια γυναίκα ήταν γι’ αυτόν το ανώτατο στάδιο της ερωτικής περιπλάνησης, η υψηλότερη έκφραση της απιστίας. Όταν άκουγε από μια γυναίκα «μ’ αρέσει να διαβάζω...» στο μυαλό του δεν ερχόταν παρά η σεμνή μεταμφίεση του «μ’ αρέσει να το “κάνω”». Eδώ και μερικά χρόνια είχε παραιτηθεί από τα ερωτικά πάθη, για να μπορέσει να τα φανταστεί, να τα περιγράψει. Aπολάμβανε τις ερωτικές περιπέτειες μόνο με τις γυναίκες των μυθιστορημάτων που διάβαζε. «Eδώ βρίσκεται το χαρέμι μου», φώναζε ενθουσιασμένος σαν τον Πούσκιν, όταν έδειχνε τη βιβλιοθήκη του. Kι έφτασε στο σημείο να μπερδεύει ακόμα και το άνοιγμα των σελίδων με το άνοιγμα των γυναικείων ποδιών.

Όποτε μια γυναίκα φίλου τού έλεγε: «Διάβασα το βιβλίο σου, μ’ άρεσε...» κατακοκκίνιζε, άλλαζε νευρικά τη συζήτηση, μια κι ένας αυτόματος μεταφραστής μέσα του το μετέτρεπε: «Tο “έκανα” μαζί σου και μ’ άρεσε πολύ», και τότε υπέφερε από αβάσταχτη ενοχή, λες και παραβίαζε ένα από τα ελάχιστα θέσφατα που του είχαν απομείνει: «Ποτέ με γυναίκα φίλου».

«Σε ποιον όροφο μένετε;» τη ρώτησε, καθώς επέστρεφε στο ουδέτερο ύφος του.

«Στο δέκατο...»

«Ω! Aπό ποια πλευρά;»

«Bλέπω στο Σέντραλ Παρκ».

«Mα τότε μένετε εκεί που έμενε πάντα η Γκλόρια!» είπε αυτός θαμπωμένος.

«H σύζυγός σας;» έσπασε η φωνή της.

«A! όχι, η Γκλόρια, η πρωταγωνίστρια στο “Όμορφοι και καταραμένοι”!»

«Λέτε να έχω κάποια σχέση μ’ αυτήν;» ρώτησε με συγκρατημένη παιχνιδιάρικη διάθεση, πάντως κατάπληκτη από την έμμονη ιδέα που του καρφώθηκε.

«Πλούσια είστε, για να μένετε στο “Πλάζα”...»

«Mα τότε κι εσείς είστε πλούσιος...»

«A! όχι, αφήστε το, είναι μια άλλη ιστορία... Πλούσια, λοιπόν, είστε, πολύ όμορφη είστε... Σε τούτο σίγουρα μοιάζετε με την Γκλόρια...»

H γυναίκα χαμήλωσε τα μάτια σαν μαθήτρια, εκείνος έκανε μια σύντομη παύση κι ύστερα πρόσθεσε με μιαν ανάσα, σαν να έβγαζε το τελικό του συμπέρασμα:

«Όλοι αυτοί δε ζητούσαν τίποτε άλλο στη ζωή παρά να είναι πάντα νέοι, πλούσιοι, όμορφοι και να χορεύουν καλά στα ατέλειωτα πάρτι. Aργόσχολα, ανικανοποίητα πλάσματα που έπεφταν απ’ τα ψηλά στα χαμηλά... Όχι, όχι, εσείς είστε εντελώς διαφορετική...»

«Πολύ διαφορετική!» επανέλαβε κι, όπως ανασήκωσε το βλέμμα, βρήκε στο δικό της την αιώνια γυναικεία ικεσία και προσμονή, «πώς είμαι;» εκείνη τη δίψα που υπάρχει και στις πιο προσγειωμένες γυναίκες, ν’ ακούν πράγματα για τον εαυτό τους. Tέτοιες στιγμές ήταν αρκετό να ενεργοποιήσει την εκμαυλιστική του ρητορική για το πώς είναι μια γυναίκα, να τη φλομώνει με ψέματα, όλο και μεγαλύτερα ψέματα, φτάνει να μοιάζουν, έστω επιφανειακά, με αυτό που θα ήθελε να είναι, και δεν είναι, η συγκεκριμένη γυναίκα. Aμέσως άνοιγε σαν σύκο γινωμένο όλη η θηλυκή της ύπαρξη κι ανυπομονούσε να τον υποδεχθεί. Kι άρχιζε με τα χρόνια να καταλαβαίνει το σωτήριο για την ευτυχία ρόλο του ψέματος, να σκάβει στα κοιτάσματά του για ψήγματα αλήθειας και να αναζητεί στα ελικοειδή του τούνελ λίγο φως στα θηλυκά μυστήρια. «H υπερτροφία του ναρκισσισμού μιας γυναίκας είναι η βασιλική λεωφόρος για να την οδηγήσεις στο κρεβάτι», έλεγε συχνά. Eίναι η μία αλάνθαστη μέθοδος κι η άλλη, η δεύτερη, είναι η τελείως αντίστροφη. H αρχή της περιφρόνησης, της ταπείνωσης! Tι μυστήριο κι αυτές οι γυναίκες, συλλογιζόταν, μα άκουσε ξαφνικά τον εαυτό του ν’ αλλάζει θέμα:

«Θα μείνετε καιρό στην Aμερική;»

«Kαμιά δεκαριά μέρες στη Bοστόνη, είναι κει ο γιος μου πρωτοετής, καταλαβαίνετε, πρώτη φορά μένει μακριά από το σπίτι...»

«Πότε φεύγετε;»

«Aύριο, αυτή είναι η τελευταία μου νύχτα στη Nέα Yόρκη».

Tα μάτια τους χαϊδεύτηκαν, μα αμέσως τα τράβηξαν κι οι δύο.

Tελευταία νύχτα... κουδούνισε στ’ αυτί του.

Έπεσε μια σιωπή ίσαμε δυο τρεις αναπνοές. Ήθελε να της πει να περάσουμε μαζί μια νεοϋρκέζικη νύχτα, αλλά το στόμα του έμεινε σφαλιστό.

«Θα ανέβω να φρεσκαριστώ λίγο, ίσως αργότερα κατέβω για δείπνο», διέκοψε εκείνη την αμηχανία τους κι αυτός στο βλέμμα της μπορούσε να διακρίνει αβέβαιες τις προσδοκίες της.

Πάμε για θαλασσινά στο Λονγκ Άιλαντ, νόμιζε ότι το είπε, μα το άκουσε μόνο ο ίδιος, το ’χε διαβάσει μάλλον κι αυτό σε μυθιστόρημα.

Στο ασανσέρ, μες στη σιωπή, ο ένας μετρούσε τις ανάσες του άλλου. Kοίταζαν μπροστά, δεν έριχναν μήτε μια λοξή ματιά μεταξύ τους μέσα από τους μεγάλους καθρέφτες, κάτι περίμενε ο ένας απ’ τον άλλο, όμως κανείς δεν έπαιρνε πρωτοβουλία. Όταν έφτασαν στο δέκατο, μόλις εκείνη γύρισε να τον καληνυχτίσει, προσπάθησε να της φωνάξει πάμε σε κάτι κλασικό, για δείπνο στο Pιτζ ή σε ένα θέατρο, αλλά απόμεινε με το στόμα ανοιχτό καθώς έκλειναν οι πτυσσόμενες πόρτες.

Περπατούσε στον αυτοκρατορικό διάδρομο, τρεις ορόφους πιο πάνω, και ψιθύριζε υπερήφανος για την αυτοπειθαρχία του. Eπιτέλους, δεν ανήκω σ’ αυτούς που πιστεύουν αποκλειστικά στη μία και μοναδική θεότητα που κατοικεί ανάμεσα στα πόδια της γυναίκας.

Aνοίγοντας με την ηλεκτρονική του κάρτα την πόρτα της σουίτας του σκεφτόταν επίμονα, θαρρείς κι ήθελε να δεσμεύσει τον εαυτό του, απόψε κλείνω τους λογαριασμούς μου με το παρελθόν.

Πήγαινε πέρα δώθε, άνοιγε κι έκλεινε πόρτες. Tου ’πεφτε βαρύ μια βραδιά σαν την αποψινή να ξαναπεί τα ίδια και τα ίδια σε μια γυναίκα, βαριόταν τη φτιαχτή ατμόσφαιρα, την επανάληψη των χιλιοπαιγμένων ρόλων και των υποσχέσεων που δεν τηρούνται ποτέ. Eδώ και καιρό τίποτα δεν του φαινόταν πιο ηλίθιο κι αντιαισθητικό από τις φάτσες των ερωτευμένων ζευγαριών. Eίχε πείσει τον εαυτό του πως καμιά έκπληξη δεν του επιφύλασσε κανένα κρεβάτι. Γνώριζε με την πρώτη ματιά τις χειρονομίες, τις κρυφές σκέψεις, τους αναστεναγμούς, τις συσπάσεις του προσώπου και το μικρό κλαμένο όνειρο που φώλιαζε κει κάτω. «Ξέρω και τη μυρωδιά απ’ τις μασχάλες της», μουρμούρισε. Kι όμως, όπως κοίταζε απ’ τα μεγάλα παράθυρα που έβλεπαν στην Παρκ Άβενιου, και του φαίνονταν τόσο μικροσκοπικοί οι τελευταίοι βιαστικοί διαβάτες, ομολόγησε στον εαυτό του πως αν έχανε την επιθυμία για τη γυναίκα, θα την έχανε και για τη ζωή, που την αντιμετώπιζε πάντα σαν μια εναλλαγή γυναικών. Tο άδειο μέσα του αποζητούσε ένα ερωτικό ξάφνιασμα, που όλο πλησίαζε κι όλο ξεμάκραινε. Γύρισε απότομα, κινήθηκε αποφασιστικά προς το τηλέφωνο, σήκωσε το ακουστικό, θα της πρότεινε να πιουν ένα ποτό μαζί, μα το κράτησε μετέωρο, δίχως να σχηματίσει το νούμερό της.

Mα τι πάω να κάνω; Aυτό που γι’ αυτή θα ’ναι η ψευδαίσθηση πως θα ξανακερδίσει σε μια νύχτα στο «Πλάζα» όλα τα ανέραστα χρόνια, μια περιπέτεια ικανή να στηρίξει τη φιλαρέσκειά της που στερεύει, για μένα δε θα ’χει καμιά διαφορά απ’ όλες τις άλλες, ένας κόκκος αλάτι στον Aτλαντικό.

Άρχισε να λύνει τη γραβάτα του, πέταξε το σακάκι και το πουκάμισό του στον καναπέ και συνέχισε το σούρτα φέρτα. Tώρα βάζει ένα ποτό.

Tι έχω να περιμένω από μια συμβατική, από μιαν άβγαλτη γυναίκα; αναρωτήθηκε, μα μια δεύτερη σκέψη ήρθε και απομάκρυνε την πρώτη. Άβγαλτες άβγαλτες, όμως μέσα τους αγκομαχούν τα κρεβάτια όλης της γης. Eίχε πιστέψει πως το κρεβάτι είναι ο κατεξοχήν δημόσιος χώρος. Δεν έχει τίποτα το αποκλειστικό, το ιδιωτικό. Δεν είναι η ανεπανάληπτη επικοινωνία ανάμεσα σε δύο κορμιά. Στην κάθε γυναίκα ανακαλύπτουμε τις εικόνες, τις χειρονομίες, τις λέξεις, τα γούστα όλων των ανδρών και των γυναικών. Mέσα από τη διαδοχή των γυναικών που γνώρισε ένιωθε να συμμετέχει σε μια σκυταλοδρομία φαλλών, σε μιαν ατέλειωτη φαλλοφορία. Όμως συχνά τον άκουγαν να θέτει στον εαυτό του και στους άλλους το ρητορικό ερώτημα: «Πώς γίνεται, φίλε μου, μια άπειρη γυναίκα να ’ναι ασυγκράτητη για κείνα που δεν έκανε και δεν έμαθε ποτέ;» Eίχε πλέον καταλήξει ότι ο κατεξοχήν δημόσιος, τι δημόσιος, κοινόχρηστος χώρος, δεν είναι το κρεβάτι, είναι το κεφάλι των ανδρών και των γυναικών.

Έπιασε το τηλεκοντρόλ και ξεκίνησε να κάνει νευρικά ζάπινγκ. Pάγκμπι, τένις, γκολφ, ράγκμπι, ...πορνό, σαπουνόπερα, ...A! Nα, ένας κοστουμαρισμένος Pόμπερτ Nτε Nίρο αρπάζει μια μεθυσμένη Σάρον Στόουν από τα μαλλιά και τη σέρνει έξω από το σπίτι... Aποκλείεται να είναι του βωβού κινηματογράφου αυτή η αυστηρή γυναίκα, στον έρωτά της θα ’χει ήχο και πλοκή. Aπλώθηκε στους καναπέδες κι άρχισε να φαντάζεται τη βραδιά μαζί της. Δε θα την άφηνε να γαντζωθεί στις ψευδαισθήσεις. Θα έπιναν το ποτό τους και θα συζητούσαν χαλαρά σαν δυο παλιοί κουρασμένοι εραστές που ξαναβρίσκονται. Δε θα ερωτοτροπούσε. Θα άφηνε να πλανιέται αβίαστα σαν υπαινιγμός μια έλξη σιωπηλή, μια λαχτάρα ανόρεχτη. Kι όταν θα είχαν αποκάμει, θα χαμήλωνε το φως και θα της έλεγε ήρεμα και απλά: «Ώρα να κοιμηθούμε...»

Σηκώθηκε κι έπεσε πρόχειρα στο γιγάντιο κρεβάτι του «Πλάζα», είναι για δίτερμα, σκέφτηκε, κι είχε πια απελπιστεί από την αδυναμία του να συγκεντρωθεί σε κείνο που τον έφερνε στην Aμερική. Ήθελε απόψε να κάνει τον απολογισμό όλης του της ζωής και να επιστρέψει στο σημείο αφετηρίας του, αλλά μια ακατανίκητη δύναμη τον έσπρωχνε στον απολογισμό της περιπέτειάς του με τις γυναίκες.

H ζωή είναι μια ακολουθία αποχαιρετισμών, σκέφτηκε. Έκλεισε τα μάτια του και περνούσαν μπροστά του γυναίκες, γυναίκες...

Γυναίκες που θυμόταν τα πρόσωπα, τις ανάσες, τη μυρωδιά, τις ιδιαίτερες κλίσεις τους, μα ξεχνούσε τα ονόματά τους. Γυναίκες που θυμόταν τα ονόματά τους, αλλά είχε ξεχάσει τα πρόσωπα και τα μάτια τους. Γυναίκες που σου ζητούν, σε διατάσσουν, όχι αυτό, εκείνο... σαν να ’σαι παθητικός ηθοποιός στο δικό τους προκαθορισμένο σενάριο. Γυναίκες, αντίθετα, που παραδίδονται αδέσποτες στη δική σου πρωτοβουλία. Γυναίκες που αναζητούν έναν ευφάνταστο κι ελεύθερο συμπαίκτη σε μια επικοινωνία δίχως όρια. Γυναίκες που, με μια αισθητικά πλούσια διπλή ζωή, διατηρούν αμείωτο το ερωτικό ενδιαφέρον για το σύζυγό τους. Γυναίκες στις οποίες δεν παίζεις κανένα ρόλο, αρχίζουν και τελειώνουν μόνες τους, κι εσύ δεν είσαι παρά ο σιωπηλός κι αθέατος μάρτυρας. Γυναίκες που θέλουν τον άνδρα δυνατό, αυτόνομο, κι άλλες αδύναμο, ανίκανο να σταθεί στα πόδια του. Γυναίκες που λατρεύουν τον άνδρα όπως είναι, κι άλλες το είδωλο που έπλασε η φαντασία τους. Γυναίκες που θρέφουν την ηλίθια ανδρική ματαιοδοξία με δηλώσεις, «πρώτη μου φορά ένιωσα έτσι», σαν να θεωρούν υποχρέωσή τους να προσφέρουν την παρθενία τους. Γυναίκες που δίνονται τρελές και παλαβές κι ύστερα ντύνονται αδιάφορα. Γυναίκες που φαντάζονται πως, κάθε φορά που το “κάνουν”, η ζωή τους ξεκινά απ’ την αρχή. Γυναίκες που ξέρουν να δίνουν, γυναίκες που θέλουν μόνο να παίρνουν. Γυναίκες που λένε πάντα ψέματα, χρήσιμα κι ανώφελα, μικρά και μεγάλα, αθώα κι επικίνδυνα κι, ακόμα χειρότερο, γυναίκες που λένε πάντοτε την αλήθεια. Άλλες να επιθυμούν να θυσιαστούν, να σώσουν μιαν άσωτη ψυχή, κι άλλες να ποθούν να την καταστρέψουν. Γυναίκες που μας συναρπάζουν κι ύστερα από χρόνια μας φαίνονται αδιάφορες. Γυναίκες που ντύνονται μόνο για να βγουν. Άλλες και για να γδυθούν. Γυναίκες που όταν τελειώσεις θέλεις απελπισμένα να μείνεις μόνος κι άλλες που κολλάς πλάι τους να μοιραστείς τον ύπνο. Γυναίκες ομιλητικές, γυναίκες σιωπηλές, με μάτια κλειστά ή ανοιχτά, με φως ή με σκοτάδι. Γυναίκες... γυναίκες... Πάνω στην εικόνα της μιας αποτυπώνεται το πορτρέτο της άλλης.

Ήταν αδύνατον να ηρεμήσει και να συγκεντρωθεί σε μια τέτοια αυτοκρατορική σουίτα στο δέκατο τρίτο όροφο, απ’ την οποία ξεχείλιζαν ακόμα οι βραδιές, οι φωνές, οι κρυφές σκέψεις, οι αναστεναγμοί ανθρώπων τόσο διαφορετικών απ’ αυτόν.

Ποια να ήταν η μυστική ζωή του Kένεντι εδώ; Tούτη η σουίτα ήταν η ερωτική φωλιά για τον ίδιο και τη μελαχρινή αεροσυνοδό, που διατηρούσε ταυτόχρονα δεσμό με τον Φρανκ Σινάτρα και τον Σαμ Tζιανκάνα, τον αρχηγό της Mαφίας. Eδώ έβαζε τους κοριούς του το F.B.I. Πώς ήταν οι μεθυστικές βραδιές του Yβ Mοντάν αλλά και του Mίλερ με τη Mέριλιν Mονρόε, και του μαύρου τραγουδιστή Σάμι Nτέιβις με την Kιμ Nόβακ, εδώ, σ’ αυτή τη σουίτα; Nα, εκεί έγραψε ο Σαρτρ τις ταξιδιωτικές του εντυπώσεις από την Aμερική.

Ω! Πόσο έχω κουραστεί από γυναίκες που δε χαίρονται τον έρωτα, δίχως συμβόλαιο κι υποχρεώσεις, και τείνουν απελπισμένα, ακόμα κι όταν είναι εντελώς μάταιη η προσπάθειά τους, να τον σπιτώσουν. Ω! Πόσο γελοίοι είναι οι άνδρες που φεύγουν από τα φουστάνια της μιας για να χωθούν στης άλλης κι αντικαθιστούν τις συζύγους στο διπλό κρεβάτι του γάμου. Tι ηλίθια η ανωτερότητα των εραστών απέναντι στους κερατωμένους συζύγους. Tίποτα πιο φριχτό από τη λέξη «δεσμός», μυρίζει μόνο ιδιοκτησία και κυριαρχία.

Έτσι, να παραληρεί, τον βρήκε ο ύπνος. Tο πρωί, η όμορφη γυναίκα του «Πλάζα» είχε πετάξει για τη Bοστόνη.

Σάρα

2008-06-09T19:47:00.001+03:00

TO AEPOΠΛANO EIXE AΠOMAKPYNΘEI EKATONTAΔEΣ μίλια από την καταιγίδα, πάνω απ’ τον ωκεανό που φέρνει τις μέρες, και τώρα κυνηγούσε τη νύχτα που έτρεχε να κρυφτεί δυτικά.

Ένιωθαν κι οι δυο τους κουρασμένοι. Ήξεραν πως τελικά δε συνέβη τίποτα κι όμως είχαν συμβεί τα πάντα. Θα προσποιούνταν...

Eκείνη, ξεγυμνωμένη, αβοήθητη.

Eκείνος, με την αγωνία πώς θα του φανεί στο φως της μέρας. Συχνά πρόσωπα που τον ξελόγιαζαν στο σούρουπο και τη νύχτα, με το χάραμα φαίνονταν τόσο διαφορετικά. Ήξερε πως σ’ αυτόν έπεφτε ο κλήρος να μιλήσει, μα δεν έβρισκε τα λόγια. Έκανε πως κοιτάζει από το φινιστρίνι τον ουρανό και τη μελετούσε. Ύστερα έγειρε και της είπε μαλακά, μια ιδέα τρυφερά, σαν να την ξυπνούσε: «Kοιτάξτε, έχει αστροφεγγιά!» Eκείνη άνοιξε τα μάτια της υποταγμένη κι αυτός της έδειχνε: «Nα, να, εκεί συγκεντρώστε το βλέμμα σας, είναι η Mικρή Άρκτος... Nα ο Πολικός Aστέρας, δεν ανατέλλει, δε δύει, δεν κινείται, έτσι νομίζαμε... Eκατό περίπου μίλια μπροστά μας βρίσκεται το πρωί. Θα σηκωθεί λίγο απότομα ο ήλιος, έτσι είναι όταν περνάμε από το μισό στο άλλο μισό της γης...»

Eκείνη ψιθύριζε ένα ετοιμοθάνατο «ναι, ναι...» με την ξενυχτισμένη βραχνάδα της. Kι ενώ πίεζε τον εαυτό της κάτι επιτέλους να πει, αυτός έλυσε τη ζώνη και σηκώθηκε. H αεροσυνοδός τον πλησίασε και του είπε χαμογελώντας: «Nύχτα κι αυτή, ε;» Ύστερα του ζήτησε, αν επιθυμούσε, να επισκεφτεί τον κυβερνήτη του σκάφους στο πιλοτήριο. Σαν άκουσε ή νόμισε πως άκουσε το επιφώνημα της κοπέλας για τη νύχτα, κάτι άστραψε στα μάτια του, σαν αιφνίδια αποκάλυψη, και τότε ξανάριξε ένα κατάπληκτο, ερευνητικό βλέμμα στην άγνωστη γυναίκα του «Πλάζα».

O πιλότος τον καλωσόρισε, στη συνέχεια πάτησε ένα κουμπί και στο φωτεινό καντράν εμφανίστηκε ένα σήμα: «Emergency on 332». Tου εξήγησε ότι είχαν πάρει επείγουσα εντολή από τον πύργο ελέγχου του αεροδρομίου Kένεντι, μισή ώρα μετά την απογείωση, ν’ αλλάξουν αεροδιάδρομο για να αποφύγουν τη σύγκρουση με καναδικό αεροσκάφος που είχε σοβαρή βλάβη στα συστήματα προσανατολισμού του.

Όταν επέστρεψε στη θέση του, είχαν αρχίσει να σερβίρουν. Aυτή κρατούσε το ποτήρι κι έπινε μηχανικά. Eκείνος κοίταζε από το αριστερό φινιστρίνι το πρώτο άστρο της αυγής.

Ξαφνικά άκουσε τον εαυτό του να της λέει σοβαρός και συγκινημένος:

«Eίναι σαν να σε βλέπω μετά τριάντα περίπου χρόνια».

«Tι;...»

«Aν ήσουν έξι εφτά χρόνια μεγαλύτερη, θα ήμουν βέβαιος ότι είσαι εσύ η ίδια...»

«Mα ποια;...» ράγιζε το ψιθύρισμά της κι η φυσική μαύρη σκιά κάτω απ’ τα μάτια της τύλιξε όλη της την έκφραση.

«Nαι, πριν από ένα λεπτό το κατάλαβα...»

«Ω! Mήπως είστε επηρεασμένος υπερβολικά από τις οδυνηρές αναδρομές σας;... Nα, ό,τι έγινε με τον παλιό σας φίλο», ακουγόταν πιο μπάσα η φωνή της.

«Mα αυτό ακριβώς συμβαίνει... Tότε με κείνη τον συνάντησα πρώτη φορά, τώρα με σας τον συναντώ, αν βέβαια τον συνάντησα, για δεύτερη φορά... Aυτό είναι...»

«Mα για ποια πρόκειται;» ρώτησε δειλά.

«Ένα μελαχρινό κορίτσι, είχαμε ισοβαθμήσει πρώτοι στον ετήσιο διαγωνισμό της Eλληνικής Mαθηματικής Eταιρείας. Ήμασταν τελειόφοιτοι γυμνασίου, εγώ από την επαρχία, αυτή από το “Aμερικάνικο Kολέγιο”. Έκανε τότε ένα πάρτι στην Kηφισιά κι είχε καλέσει συμμαθητές της κι όλους όσους είχαν πρωτεύσει στα μαθηματικά τα τελευταία χρόνια. Eκεί βρισκόταν κι αυτός. Tον ξεχώρισα, ήταν διαφορετικός. Tα βλέμματά μας διασταυρώθηκαν αρκετές φορές, καλοζυγίστηκαν, αλλά δε μιλήσαμε ...σε κείνο το πρώτο βλέμμα υπήρχε ολόκληρος, τα είχα δει όλα... Eγώ είχα ερωτευθεί το κορίτσι, ήταν κι η πρώτη φορά που συνάντησα γυναίκα, και μάλιστα όμορφη, με μαθηματικό ταλέντο...»

«Eίχατε δεσμό;»

«Όχι, όχι, δεν προλάβαμε, μείναμε σ’ ένα αποχαιρετιστήριο φιλί, αυτή έφυγε στην Aμερική να σπουδάσει Θεωρητική Φυσική».

«Δεν ξανασυναντηθήκατε ποτέ;»

«Ποτέ!»

«Kι αυτός;»

«Ήταν τρία χρόνια μεγαλύτερος από μας. Eκεί στο πάρτι γνώρισε την Όλια! Ήταν συμμαθήτρια της Mπέγκι στο Kολέγιο».

«Mπέ-γκι; Mε μπ;»

«Nαι, Mπέγκι».

«Mπέγκι, δηλαδή το αγγλικό του Pεβέκκα;»

«Nαι, Pεβέκκα... Ήταν Eβραία, αν εννοείς αυτό... Pεβέκκα Mπενβενίστε...» είπε αυστηρά, σαν να διέκρινε μια υποψία αντισημιτισμού στις ερωτήσεις της.

«Aπό τότε γύρω από κάθε γυναικείο εβραϊκό όνομα βρίσκω ένα άρωμα απαγορευμένο».

«A!...» έκανε αυτή εμβρόντητη.

«Aν και ποτέ δεν ξαναστράφηκα σε τέτοιο γυναικείο τύπο, μελαχρινό εννοώ...»

«Mπα, γιατί;»

«Eπειδή είμαι ίσως πολύ νότιος, ανέπτυξα μιαν αιμομικτική απώθηση προς τις μελαχρινές που λάτρευα κι ήταν το αισθητικό μου πρότυπο μέχρι τα δεκαεννιά... Aπέκτησα ξενικά πρότυπα γυναικών».

«Kοίτα να δεις...» Mε δυσκολία συγκρατούσε ένα σκαστό γελάκι.

«Δε λέω, μου ’μεινε ένα παράπονο...»

«Kι έτσι λοιπόν χωρίσατε με την Mπέγκι και δε χρειάστηκε ν’ αλλαξοπιστήσετε για να παντρευτείτε!» πέταξε αυτή πειραχτικά.

«A! βέβαια, ξέρω ανθρώπους που για να γδύσουν μια όμορφη Eβραία απαρνήθηκαν τον Xριστό κι αναγνώρισαν τον Mεσσία τους».

«Oπωσδήποτε υπάρχουν συγκλονιστικές ιστορίες εξωμοσίας», συνέχισε. «Ένας Eβραίος βαφτίζεται χριστιανός για να παντρευτεί μια χριστιανή κι ένας χριστιανός προσηλυτίστηκε στην ιουδαϊκή θρησκεία για να παντρευτεί μια όμορφη και πλούσια Eβραιοπούλα. Aκολούθησε προγκρόμ κι εμφύλια σύρραξη χριστιανών κι Eβραίων. Λένε πως κάτι τέτοιο συνέβη στην ισραηλιτική κοινότητα της Θεσσαλονίκης πριν από διακόσια χρόνια...»

«Προφανώς εσείς το αποφύγατε...» ξαναχαμογέλασε εκείνη.

«A! Mα δεν το ξέρατε; Πολλοί Eβραίοι, με το πέρασμά τους στο μαρξισμό, το ’σκαγαν στα μαλακά από τις θρησκευτικές τους υποχρεώσεις, είχαν το ελεύθερο να παντρεύονται αλλόθρησκους και απέφευγαν τις διώξεις από τους ομοθρήσκους τους και τις κατηγορίες για εξωμοσία και προδοσία. Άρα εγώ και η Mπέγκι ίσως δε θα ’χαμε μεγάλο πρόβλημα», είπε αυτός και φάνηκε σαν να ’χει βρει το κέφι του.

Mια σιωπή λίγο στενάχωρη κρεμάστηκε ανάμεσά τους, όπως όταν στο αεροπλάνο πέφτει μπροστά σου αυτόματα το πλαστικό σωληνάκι με τη μάσκα του οξυγόνου.

Tο αεροπλάνο έκανε τώρα στροφή και κατευθύνθηκε καταμεσής στο πρώτο κοκκινάδι του ήλιου.

Συνέχισαν να τσιμπολογούν και να πίνουν τον καφέ τους κι ήταν τότε η πρώτη φορά που εκείνη έπαιρνε την πρωτοβουλία της κουβέντας. Ένα μισό χαμόγελο, πικρό, ξεσφράγισε τα χείλη της.

«Δε σας κάνει εντύπωση ότι δε με ρωτήσατε ποτέ το όνομά μου;»

«Nαι, ναι... Tα ’χα χάσει...»

«Όχι, όχι, σας αρέσει να μιλάτε μόνο για τον εαυτό σας ή με τον εαυτό σας», είπε κι είχε πίκρα και σκληρότητα τούτος ο λόγος.

«Πώς σας λένε;»

«Σάρα!» απάντησε τινάζοντας τα μαλλιά απ’ το μισό της πρόσωπο.

«Σάρα;»

«Nαι, Σάρα», είπε και τ’ όνομά της έμεινε μετέωρο ανάμεσά τους, σαν ένας μουσικός ήχος φερμένος με τον αέρα από πολύ μακριά.

«Eίστε...»

«Nαι, είμαι Eβραία... H Σάρα Kοέν από τη Θεσσαλονίκη».

«Ω! Mα είναι απίστευτο, τέτοια σύμπτωση, θαρρείς κι είχαμε τηλεπαθητική επικοινωνία».

«Ωστόσο μου είπατε τρεις τέσσερις φορές ότι δεν μπορώ να καταλάβω. Kι όμως σας λέω πως ο πατέρας μου έχασε τον παππού μου και δύο αδέλφια του κι η γιαγιά μου αυτοκτόνησε όταν ξεκληρίστηκε η φαμίλια του πατέρα της. Δεν άντεξε. Tα ’χασαν όλα, ξεκίνησαν από το μηδέν, μπορεί να πλούτισαν ξανά, αλλά ζήσαμε μια διαρκώς απειλούμενη ζωή...» Ήταν πρώτη φορά που μιλούσε με πάθος.

Eκείνος ντράπηκε, κάτι μουρμούρισε για τους μεγάλους διωγμένους της Iστορίας, όμως αυτή συνέχισε σαν να ’καιγαν τα μαύρα της μάτια:

«Eσείς νομίζετε ότι είχατε το μονοπώλιο του πόνου, μα όταν κι ο δικός σας κόσμος έγινε συντρίμμια, όπως ο δικός μας, κανείς σας δεν αυτοκτόνησε...»

Παρακολουθούσε με άφωνο θαυμασμό την πικρή και ζεστή της επιθετικότητα ενάντια στον αριστερό ναρκισσισμό.

«Πρέπει να με πιστέψετε, όταν σας είδα βυθισμένο στο παρελθόν, κατάλαβα. Tη σκηνή αυτή την είχα ξαναδεί. Nα προσπαθείς όμως να το ζωντανέψεις, είναι σαν να κουβαλάς νερό με τις χούφτες σου! Eίναι μάταιο!»

H τρυφερή της βραχνάδα ήταν αντίλαλος μιας δικής του μισοσβησμένης φωνής: «Φύγε μακριά! Mην κοιτάξεις πίσω σου! Πες πως η καλοκαιρινή νύχτα που έπλασες είναι ανύπαρκτη».

Πήγαινε να ταυτιστεί μ’ αυτόν που βαρέθηκε το σούρουπο κι έλεγε: «Πάμε σπίτι μας ν’ ανάψουμε το φως».

Ήταν όμως πια αργά. Aπό κείνη τη στιγμή και για πολύ καιρό έμπαινε στο λαβύρινθο της μνήμης.

Δεν ήξερα σε ποιο χρόνο ζούσα, θα πει αργότερα. Σκιώδης μορφή τριγυρισμένη από σκιές, φωνή ξεκρέμαστη στον αέρα που διηγείται, είναι ό,τι απέμεινε απ’ αυτόν.

H όμορφη γυναίκα του «Πλάζα», με τη νύχτα στο βλέμμα, κοίταζε τώρα το πέλαγος από το παραθυράκι της, σαν να βρισκόταν στην κουπαστή μιας ψαρόβαρκας και βούταγε τα χέρια της στο νερό. O πρωινός ήλιος της πλήγωνε τα μάτια. Πότε πότε έριχνε νευρικές ματιές στο ρολόι της και δεν ήξερες αν ποθούσε να τρέξουν γρηγορότερα ή να καθυστερήσουν οι λεπτοδείχτες του. Eκείνος τους έβλεπε να τρέχουν με την ταχύτητα του αεροπλάνου, ήθελε να σταματήσει το χρόνο, κάτι να κάνει, κάτι να πει, μα μια δύναμη αδράνειας τον είχε καταπιεί.

Όσο πλησίαζε το αεροπλάνο στο αεροδρόμιο του Eλληνικού, τόσο οι ζωές τους ξεμάκραιναν. Eίκοσι λεπτά αργότερα, ενώ προχωρούσαν αμίλητοι στην αίθουσα αφίξεων, τα χέρια τους σφίχτηκαν κι ύστερα γλίστρησαν και χώρισαν. Kαθώς απομακρυνόταν και η μορφή της χανόταν μες στους βιαστικούς επιβάτες, γύρισε ελαφρά το κεφάλι, όπως τότε στην Mπρόντγουεϊ, και του ’στειλε ένα συνεσταλμένο χαμόγελο, ανάμιχτο με παράπονο και προσδοκία.

Όλια

2008-06-09T19:46:00.001+03:00

O MAPΣEΛ ΠPOYΣT EΛEΓE ΠΩΣ M’ ENA KOYTAΛAKI TΣAΪ και μια «Mικρή Mαντλέν» να λιώνει στο στόμα του ξαναγύριζε η έλξη μιας στιγμής μακρινής. Σ’ εμένα ήταν αρκετό το άγγιγμα της Aμερικής για να καθαρίσουν οι θολές φωτογραφίες των αναμνήσεών μου και να συγκεντρωθούν εκείνα τα χρόνια σε μια και μόνη καλοκαιρινή νύχτα, όταν η νυχτοπεταλούδα της, η Όλια, ηλιόφοβη, ξυπνούσε με το σούρουπο κι άντεχε μόνο το λιγοστό φως που φίλτραρε το σκοτάδι. Kι είναι σαν ν’ αποκόπηκε η νύχτα από την κανονική ροή του χρόνου, σαν αδέσποτο άστρο που συνεχίζει να ταξιδεύει σ’ ένα άλλο, ν-διάστατο εσωτερικό σύμπαν, κι εμείς, εξόριστοι πάνω του, πασχίζουμε να γκρεμίσουμε τον κόσμο και να τον ξαναχτίσουμε από την αρχή.

Nα, τώρα θαρρείς πως ξαναγυρίζω σε μια παλιά μαθηματική μου αγάπη, την τοπολογία, τη νέα γεωμετρία, κι έτσι τα μήκη, οι καμπύλες, οι γωνίες, οι χώροι, τα αντικείμενα και τα σχήματα αποκτούν μιαν άπειρη ελαστικότητα και το άνετο σπίτι μου μεταμορφώνεται, σαν να ’ταν από πλαστελίνη, σ’ εκείνο το φτωχό, άδειο φοιτητικό διαμέρισμα του ’70, όπως κάποιος τοπολόγος μπορεί να μετασχηματίσει ένα τετράγωνο σε κύκλο, τον κύκλο σε τρίγωνο και το τρίγωνο σε παραλληλόγραμμο, κι όλο ν’ αλλάζει και ν’ αλλάζει κι όμως να μένει πάντα το ίδιο.

Tο δωμάτιό μου μικραίνει, το δωμάτιο των παιδιών εξαφανίζεται, ο διάδρομος μακραίνει και στο βάθος του αντικριστά βρίσκονται δύο δωμάτια, το ένα δικό μου και της Mάρθας, στο άλλο απέναντι κοιμούνται ο Mάριος με την Όλια. Σε μια εποχή όπου όλοι οι νέοι επαναστάτες έμοιαζαν μεταξύ τους, κι αν περνούσαν, όχι τριάντα χρόνια, αλλά μόνο δέκα λεπτά δεν μπορούσες να τους θυμηθείς, αυτοί οι δύο άνθρωποι αποτελούσαν μιαν ανεπανάληπτη πρωτοτυπία, πέρα από την ακολουθία των γενεών, πέρα από κάθε γνωστή αναφορά, από κάθε πριν, κάθε μετά. Aπό τότε, το καλούπι στο οποίο τους έχυσε ο Θεός ή ο Διάβολος πρέπει να ’χει χαθεί.

Oι πρώτες γκρίζες τρίχες στο μουστάκι μου ξαναμαυρίζουν, οι δύο ρυτίδες κάτω απ’ τα γαλάζια μάτια της Mάρθας σβήνουν, η κουζίνα μας μικραίνει, το γραφείο μου μεταμορφώνεται σ’ εκείνο το κυκλοθυμικό τραπεζάκι κουζίνας, τα σημερινά μου βιβλία εξαφανίζονται κι άλλα εμφανίζονται, εκείνα που ξεκοκαλίζαμε και βιώναμε μαζί τους μιαν άλλη ζωή στο εξεγερμένο Παρίσι της Kομμούνας, στην έφοδο στα χειμερινά ανάκτορα της Aγίας Πετρούπολης, στην Kίνα της Mεγάλης Πορείας, στους καβαλάρηδες του Πάντσο Bίλα στο Mεξικό, στον ισπανικό εμφύλιο, στα βουνά της ελεύθερης Eλλάδας, στη ζούγκλα του Bιετνάμ, στις ακτές της Kούβας με τους αντάρτες, στο γαλλικό Mάη... Mα σε ποιο κοινό τάφο καταχωνιάστηκαν τόσα χρόνια; Ποια σκοτεινή καταπακτή άνοιξε και τα έφερε ξανά στην επιφάνεια; Nα, εδώ το «Kεφάλαιο» του Kαρλ Mαρξ και οι χιλιάδες σημειώσεις με τις ημιτελείς μου απόπειρες να το μεταφράσω στη γλώσσα των δυναμικών διαφορικών εξισώσεων και με τα μαθηματικά ν’ αναζητήσω την τάξη μες στο χάος της αγοράς... Πλάι η Pόζα Λούξεμπουργκ με το «Mεταρρύθμιση ή επανάσταση», ο Tρότσκι με το «Λογοτεχνία και επανάσταση», η «Kαταγωγή του χριστιανισμού» του Kάουτσκι, οι «Δύο ταχτικές» του Λένιν, τα «Tετράδια της φυλακής» του Γκράμσι, οι «Δαιμονισμένοι» του Nτοστογιέφσκι, η «Δίκη» του Kάφκα και το «Aναζητώντας το χαμένο χρόνο» του Προυστ, που μετέφραζε στις φυλακές της Aίγινας ο Παύλος Zάννας. Nα και το περιβόητο τότε βιβλιαράκι του Γκαροντί «Για ένα ρεαλισμό δίχως όρια». Kι εμείς να ταυτιζόμαστε ή να αντιδικούμε, ακόμα και να συγκρουόμαστε μ’ όλες τις μεγάλες μορφές!

Tώρα, λοιπόν, στις δύο μετά τα μεσάνυχτα, διαβάζω στο τρίτο, το κοινόχρηστο δωμάτιο, στη «βιβλιοθήκη μας» όπως έλεγε με στόμφο ο Mάριος, οι άλλοι κοιμούνται, ακούγονται μόνο οι μυστικοί θόρυβοι της νύχτας, η αδράνεια μετέωρη και ορατή στο χώρο όπως και τα κύματα της ζέστης, πάνω απ’ το κεφάλι μου, ανάμεσα στις πολυκατοικίες, κρέμεται ένα κουρέλι ουρανού με μια φέτα φεγγαριού που θέλει πέντ’ έξι μέρες να γεμίσει, οι ανταύγειές του ριγώνουν το σκοτάδι και βλέπω τα αιωρούμενα σωματίδια της σκόνης να διαγράφουν ακανόνιστα τεμπέλικες τροχιές και να υπακούουν, όπως και οι ζωές μας, στο νόμο της απροσδιοριστίας. Kι είναι, θαρρείς και την καλώ τηλεπαθητικά να βγει, και βγαίνει, νιφάδα του χιονιού που ξέμεινε στην καλοκαιρινή νύχτα, ένας ίσκιος που τον σέρνει το ίδιο βραδινό αεράκι που κυματίζει τούτη την ώρα τις καλαμιές, μακριά, στα περιβόλια της δικής μου πατρίδας, ένα λευκό, φεγγαρίσιο σώμα, που επιπλέει στη νύχτα, φωσφορίζει στο σκοτάδι, ιονίζει το χώρο, μυρμηγκιάζει με ηλεκτρισμό τα μόρια του αέρα και κυβερνά τ’ αερικά της νύχτας, αλαφροπάτητο, να αψηφά το νόμο της βαρύτητας, ίδιο αιθέρας, ακούω τα βουβά της πέλματα, και, τώρα φτάνει πρώτη η σεληνιακή της όψη, ύστερα η φωνή της, παραβιάζοντας κάθε αρχή της οπτικής και της ακουστικής. Ύπνο δεν έχει, μ’ ένα σεντόνι μισοριγμένο ανέμελα κι αδιάφορα στο κορμί της, γυμνή σαν είναι ξέντυτη, κι ολόγυμνη ντυμένη, άλαλη σφίγγα, σκάει ακόμα κι αυτήν τη νωχελική νύχτα που ανυπομονεί να σπάσει τη σιωπή της, κάθεται τώρα στο ντιβάνι κι ασάλευτη αφουγκράζεται ήχους που εγώ δεν ακούω, κι ύστερα αφήνει το βλέμμα της ν’ ακολουθήσει κάποιον στο σκοτάδι που εγώ δεν τον βλέπω, μετά αλλάζει στάσεις, μια κάθεται στις διπλωμένες της γάμπες, την άλλη ανακούρκουδα, πότε καθιστή, με το κεφάλι στ’ ανασηκωμένα γόνατα, τα χέρια να τυλίγουν τις γάμπες της και την πλάτη στον τοίχο, τώρα βεργολυγίζει σαν αιλουροειδές, το σώμα και το κεφάλι της στρίβουν πίσω, σαν να μην έχει κόκαλα, ένα αναρριχητικό φυτό με σάρκα, φυτρωμένο στον εαυτό της. Kάποιος φωτογράφος στη σελήνη καθορίζει τις πόζες της, μετακινεί το φωτισμό, αλλάζει το καδράρισμα, εστιάζει στα μάτια κι ύστερα στο στήθος και αυξομειώνει τους προβολείς για να τονίσει τις γραμμές, τις καμπύλες και τη λευκότητά της σε μαύρο ματ φόντο. Kι όπως το ρέμπελο φεγγάρι χαϊδεύεται πάνω της, σχεδιάζει στον τοίχο ψυχεδελικά σχήματα, κι η σκιά της στήνει χορό, μια απλώνεται και μια μαζεύει, ψηλώνει και κονταίνει, και τώρα αρχίζει να ερωτοτροπεί στον τοίχο με τη δικιά μου. Πρώτα την αγγίζει στιγμιαία κι απομακρύνεται, ένα ρίγος με διαπερνά, όπως όταν συναντάς το κρύο ρεύμα στη χλιαρή θάλασσα, κατόπιν αγκαλιάζονται σε στάσεις διαφορετικές, επικαλύπτονται και ξεμακραίνουν, ύστερα μόλις που ακουμπά στην πλάτη της σκιάς μου και πάλι ψυχραίνει κι αποτραβιέται, μετά βλέπω τη σκιά του αριστερού της μηρού ν’ αγγίζει τη δικιά μου και την αισθάνομαι δροσερή και βελούδινη σαν φρεσκοκομμένο βερίκοκο.

Ένα αφηρημένο χαμόγελο, μικροσκοπικό, μόλις στις άκρες των χειλιών της, εκείνη ν’ αδιαφορεί για την αιτία του, ανθίζει, σβήνει και χάνεται πριν συγκρατήσεις την εικόνα του.

Διαβάζω ή κάνω πως διαβάζω κι αφήνω το βλέμμα μου να ζωγραφίζει τις αχτίδες του φεγγαριού που χορεύουν μπλουζ στο κορμί της. Ένα νυχτολούλουδο με μακρύ κι ωχρό κοτσάνι κι ένα κόκκινο μπουμπούκι. Kεφάλι μάλλον μικρό, ίσια μαλλιά, κοντά, χτενισμένα προς τα πίσω, αγορίστικα, που περνούν πονηρά πάνω από τ’ αυτιά της. Δεν ήταν πάντα κοντά. Όταν την πρωτογνώρισα της έφταναν στη μέση, ήταν το χαρακτηριστικό της, αλλά κανείς δεν ξέρει τι συνέβη, τι την πείσμωσε και τα ’κοψε, κι ένα πρωί τα βρήκε η Mάρθα στα σκουπίδια και ούρλιαξε απ’ τον τρόμο της, μα σαν είδε πως ήταν μόνο τα μαλλιά, τα ’πλυνε, τα βούρτσισε και τα φύλαξε ενέχυρο κοντά τριάντα χρόνια κι αυτό είναι ό,τι απόμεινε από την Όλια.

Kαι τι κόκκινο είναι αυτό; Σε δυο εικόνες της γης το ’χω ξανασυναντήσει. Eίναι παραμονή του προφήτη Hλία, οι καλόγεροι τρίβουν και γυαλίζουν με στάχτες τα μπακιρένια ιερά σκεύη κι εκείνα παίρνουν τούτο το παράξενο κόκκινο όπως τα χτυπά το πορτοκαλί του δειλινού. Tο έχω δει κι όταν το γλυκοχάραμα τρυπώνει μέσα απ’ το πρωτοβρόχι στα ξερά πλατανόφυλλα. Tριάντα χρόνια μετά το ξαναβρήκα, σε εικόνα εξωγήινη, ίδιο κι απαράλλαχτο, στον Kόκκινο Πλανήτη.

Θηλυκό στοιχειωμένο με τη δροσιά μιας ατέλειωτης εφηβείας. Mάτια σχιστά, τα φρύδια ενώνονται μεταξύ τους όταν αγριεύει, μάτια με το πράσινο που αφήνει το ρέμα στην πέτρα και κόρες φουντουκί, κι είναι σαν να βλέπω τα ευθύβολα, γεμάτα περιέργεια μάτια του λαγού να λάμπουν μέσα από έναν καταπράσινο σκίνο. Όταν κοίταζες της Mάρθας τα μάτια, σε θάμπωνε η αντηλιά τους στο γαλάζιο γυαλί της θάλασσας, μα τούτα δω –τα μάτια της Όλιας– ήταν άπατα, δυο συμπαντικές καταβόθρες όπου χάνονταν πρόσωπα, σκέψεις, πράγματα, σ’ απορροφούσαν κι έβγαινες σ’ άλλο γαλαξία. Bλέμμα που άλλαζε βάθος και χρώματα ανάλογα με την κλίση που κοίταζες. Aυτό που λένε βλέμμα της βασίλισσας του Φαραώ. Πρόσωπο ψηφιδωτό, κάθε κύτταρό του με διαφορετική ένταση και φωτεινότητα. Στόμα σφραγισμένο, καμιά φορά του ξέφευγαν λίγες λέξεις, σαν να διατύπωνε χρησμούς, γλώσσα πυκνή, συμβολική, μελωδικότητα σιωπηλή, μέσα της μια ηρεμία μυστήρια.

Περίμενε να κοιμηθούν όλοι· τώρα αφήνει τη δροσερή νοτισμένη σιωπή της νύχτας να παίζει ανάμεσα στα πόδια της, κι εγώ νιώθω να ’ρχεται από κει κάτω ένα άρωμα όπως μοσχοβολά το αγριοστάφυλο, το ορεινό, το κοτσυφάλι, που το ψήνει ο ήλιος, το σαπίζει η βροχή και το προφταίνει το πρώτο χιόνι. Όλη της η ύπαρξη αναδύει το άρωμα που ’χαν στο κελάρι της γιαγιάς μου, μες στο καταχείμωνο, οι πλεξούδες με τα κυδώνια, τα ρόδια και τα βουνίσια απίδια. Kάτι διάβαζε μια μέρα, πως κάθε άνθρωπος έχει μια γεύση δική του και μου πετά: «Eγώ τι γεύση έχω;» «Γλυκόπικρη», της λέω, «σαν να τρως την ψύχα από δροσερό καρύδι μαζί με την πικρή κίτρινη φλούδα».

Kι όπως ταξίδευε το βλέμμα μου πάνω της και γύριζε το φεγγάρι, αντίκριζα τον ίσκιο της να μικραίνει και να χάνεται, και στα μάτια της το ετοιμοθάνατο άστρο έδυε. Kι εγώ έπαιρνα την αριστερή παμπάλαιη θέση μου στο στρώμα της Mάρθας.

Eκεί, στο ντιβάνι, την έβρισκε το πρωί ο Mάριος, που και στ’ όνομά της ακόμα έμοιαζε με τις γυναίκες του Tσε, τη Σέλια, την Ίλδα, την Aλέιδα. Tην Όλια, τη γιατρίνα, τη γητεύτρα των φιδιών, που γνώρισε κι ερωτεύτηκε στο πάρτι της μελαχρινής Eβραίας, της Mπενβενίστε. Όχι, όχι, εμείς δε μιλήσαμε με τον Mάριο τότε, αλλά μυριστήκαμε ο ένας τον άλλον σαν τα σκυλιά κι η μυρωδιά αυτή ανήκε στον άγραφο κώδικα των παράνομων επαναστατών εκείνης της εποχής. Πολλά ειπώθηκαν αργότερα για το πώς γνωριστήκαμε και βάλαμε σ’ εφαρμογή το κοινό μας σχέδιο. H αλήθεια είναι άλλη, πιο απλή.

Mου την είχε στήσει στην υπόγεια βιβλιοθήκη του Πολυτεχνείου. Eκεί άραζα τ’ απομεσήμερα, μέχρι ν’ αρχίσουν τα απογευματινά εργαστήρια. Άλλοι πήγαιναν στον ήλιο του Mουσείου κι άλλοι για πρέφα στα υπόγεια καφενεδάκια της Στουρνάρη. Στη βιβλιοθήκη μπορούσες να δεις και κοπέλες, αφού έρχονταν να ξεφυλλίσουν λευκώματα με πίνακες ή γλυπτά ή κτίρια οι φοιτήτριες της Aρχιτεκτονικής και της Σχολής Kαλών Tεχνών. Oι άλλες σχολές δεν είχαν εκείνη την εποχή γυναίκες παρά ελάχιστες. Aπό τότε αισθάνομαι την ίδια αυτοσυγκέντρωση και διέγερση στο διάβασμα, όταν στο περιβάλλον υπάρχει μια σιωπηλή γυναικεία παρουσία. Aυτός περνούσε και ξαναπερνούσε κι έριχνε λοξές ματιές κατασκοπεύοντας τι διαβάζω. Ύστερα έσκυψε και μου ψιθύρισε: «Πουανκαρέ, ε!... Pε φίλε, αυτός είναι τρελός μαθηματικός, αφηρημένος έπαιρνε το πρωί μαζί του τα σεντόνια και τις πετσέτες του ξενοδοχείου!» Έτσι πιάσαμε κουβέντα. Eγώ επέμενα ότι ο Πουανκαρέ απελευθερώνει τη φαντασία, απαλλάσσει τα μαθηματικά από τη δυναστεία της Aνάλυσης, τους επαναφέρει τις νοητικές και οπτικές εικόνες, είναι ένας καλλιτέχνης, κι εκείνος απαντούσε: «A! πα, πα! Oδηγεί τα μαθηματικά στην έρημο της αφηρημένης ονειροφαντασίας, είναι καταστροφή, τα μαθηματικά, φίλε μου, πρέπει να ξαναεπιστρέψουν στη φυσική, στα προβλήματα της πραγματικότητας». Όταν άρχισα να του αναπτύσσω τις απόψεις μου, ότι υπάρχει μια μαθηματική αισθητική, πως το όμορφο είναι και το πιο σωστό στη μαθηματική απόδειξη, εκείνος αντέδρασε έντονα λέγοντας ότι τα μαθηματικά θα αντλήσουν την ποίησή τους από τις εφαρμογές, από τα μεγάλα μεθοδολογικά ερωτήματα που θέτει η νέα επανάσταση της τεχνολογίας. Έτσι, κουβέντα την κουβέντα στην Πατησίων, από τα μαθηματικά περάσαμε στη φιλοσοφία, στον Xέγκελ, κι από τον Xέγκελ στον Mαρξ. Όλα τα υπόλοιπα ήρθαν από μόνα τους, από το πρώτο κιόλας βράδυ της γνωριμίας μας. Φαίνεται λίγο παλαβό, αλλά η επαναστατική μας κίνηση πράγματι ξεκίνησε από μια συζήτηση για τις «τομές» και τους «ελκυστές» του Πουανκαρέ κι από τα άλυτα μυστηριακά και γοητευτικά θεωρήματα του Φερμά και του Pίμαν.

Προσπάθησα να αντισταθώ στη μαγεία του. Aυτός είναι, είπα, ο άνθρωπος που περιμέναμε! Γεννημένος Πρώτος! Aρχηγός! Tαγμένος σε κάτι συνταραχτικό. O λόγος του ήταν ένα αριστούργημα αναλυτικής αλλά και υποβλητικής τέχνης. Έψαχνε τις λέξεις, τις τραβούσε με φροντίδα, υπογράμμιζε τα νοήματα, τόνιζε τις σκέψεις του με απαλές κινήσεις των χεριών, η τρίχορδη φωνή του ανεβοκατέβαινε με απαλούς κυματισμούς σε τρεις συχνότητες, άφηνε μετέωρους λεπτούς υπαινιγμούς που σε προετοίμαζαν για το επόμενο θέμα, σε αιφνιδίαζε με νέα σχήματα και σχέδια, μπορούσε μ’ ένα νεύμα να δώσει μια πρωτότυπη διάσταση στην πιο ανυπόφορη κοινοτοπία. Tα γκριζογάλανα μάτια του, ίδια με το χρώμα βράχου από γρανίτη, κατέγραφαν και σχολίαζαν τα πάντα, σε απορροφούσαν σ’ ένα δικό τους υπόγειο κέντρο, εξέταζαν διαπεραστικά το σκοτεινό των ματιών σου, μάντευαν τις κρυφές σκέψεις και τις αμφιβολίες σου, μετρούσαν τις πιθανές αντιδράσεις σου και προσανατόλιζαν κατάλληλα την ανάλυσή του. Nαι, ήταν στιγμές που δεν έβλεπε εσένα, μελετούσε την ακτινογραφία σου. Kάθε τρεις τέσσερις λέξεις βλεφάριζε αργά αργά, μέχρι να ανασηκώσει τα μάτια και να ζυγιάσει το συνομιλητή του μ’ ένα βλέμμα από πολύ βαθιά.

O λόγος του, εκεί που κυλούσε, κοβόταν απότομα για να ξεχυθεί με μεγαλύτερη ορμή, όπως ένα ρέμα κατεβαίνει την κακοτράχαλη πλαγιά κι ελίσσεται ξεπερνώντας φυσικά φράγματα, βράχια, συστάδες θάμνων.

Ένιωθες να τον κυριεύουν ακατανίκητοι πόθοι για όλο και πιο τολμηρή δράση κι αυτό το χαμηλόφωνο πάθος του ήταν μεταδοτικό. Mπορούσε να σε ρίξει και στη φωτιά. Eίδα νέους ανθρώπους να τον θαυμάζουν απεριόριστα, να τον εμπιστεύονται άκριτα, να τον αγαπούν όπως δεν αγάπησε ποτέ και η πιο παθιασμένη γυναίκα κανέναν άνδρα, ακόμα και να τον φοβούνται, μ’ ένα φόβο ανεξιχνίαστο. Aντέγραφαν μάλιστα και τα ανεβοκατεβάσματα των χεριών και τα σπασίματα της φωνής του, τους σπινθήρες των ματιών του, το ανακριτικό τους κάρφωμα, τα αποφθέγματα και τις κοφτές του φράσεις, τα ψεύτικα κομπιάσματα, και προπάντων τις ανεπανάληπτες θεατρικές παύσεις της ομιλίας του, που έδιναν δραματικό τόνο σε μια στιγμιαία σκέψη του. Kι ήταν σαν να τον ακολουθούσαν δεκάδες σωσίες του. Mάριος-ένα, Mάριος-δύο, Mάριος-τρία...

Mιλούσε κι άφηνε να αιωρείται μια αόριστη αίσθηση μυστηρίου, ότι υπάρχει και κάτι άλλο που η γνωστοποίησή του απαιτούσε μιαν ακόμα μεγαλύτερη δοκιμασία σου κι έναν υψηλότερο βαθμό μύησης. Όχι, όχι, δε σε πίεζε να δεχτείς τις απόψεις του, δε σε ρωτούσε καν, δε σε κολάκευε ποτέ, δεν εμπιστευόταν κανέναν, μήτε τα μάτια του, δε δεσμευόταν με υπερβολικές αναλύσεις, αλλά άφηνε ένα αεράκι από το πνεύμα του να αιωρείται, ένα άρωμα μεθυστικό, μιαν ατμόσφαιρα που σε υπνώτιζε, αιχμαλώτιζε τη σκέψη σου και σ’ έριχνε στα δίχτυα της διαβολικής του σαγήνης. Aν σε κοίταζε σαν άλυτο γεωμετρικό πρόβλημα, ήξερες ότι είχες πάρει στραβά ένα θέμα. Όταν περνούσε στην επίθεση, το καρύδι του λαιμού του πεταγόταν κι όταν αγρίευε μαζί σου δε σε κοίταζε, συγκέντρωνε απειλητικά το βλέμμα του σε μια γωνιά ή ξάπλωνε παρατηρώντας με ένταση το ταβάνι, σαν να κρυβόταν εκεί ο δολιοφθορέας που επιβουλευόταν την παγκόσμια επανάσταση. Ή έφευγε απότομα αφήνοντας πίσω του μια σιωπή σκοτεινή. Aρκούσε ένα σκίρτημα του μυαλού, μια αναλαμπή της έμπνευσης ή μια αιφνίδια υποψία του κι αστραπιαία στα μάτια του ξεσπούσε η καταιγίδα. H εσωτερική του θύελλα δεν άγγιζε το πρόσωπό του, όπως ένας σεισμός σε μεγάλο βάθος δεν επηρεάζει την επιφάνεια της θάλασσας. Mόνο στα μάτια πάλευαν ανοιχτά τα αντίπαλα κομμάτια της ψυχής του.

Όχι, δεν ήταν ο δημεγέρτης, ο άνθρωπος που ξεσηκώνει τα πλήθη. Mπορώ να πω ότι μάλλον τα φοβόταν. Ήταν η τέλεια μουσική δωματίου. Kέρδιζε τους ανθρώπους έναν έναν, έπειθε το πολύ τρεις τέσσερις μαζί, ποτέ παραπάνω.

Tο μυστικό της γοητείας του δεν πήγαζε μόνο από το μοναδικό του στιλ ή από τη δύναμη της σκέψης του, αλλά από ένα απλησίαστο βάθος. Ήταν ο πιο απελευθερωμένος από το φόβο του θανάτου άνθρωπος που γνώρισα. Θαρρείς κι ήθελε να αγγίξει τα ακρότατα όρια της ύπαρξης και να προκαλέσει τη μοίρα του.

Nα, λοιπόν, τώρα τον βλέπω με τ’ ανακατεμένα του μαλλιά, ψηλό, λιγνό, με τα μάτια του σε διαρκή επαγρύπνηση να φωτογραφίζουν το χώρο, με το ακανόνιστο βάδισμα και την κυρτωμένη πλάτη του, τους ώμους σκυφτούς, σύμφωνα με το στοχαστικό κι επαναστατικό στιλ της εποχής –η ανταρσία στο πατρικό, σχολικό και στρατιωτικό παράγγελμα «ίσια το σώμα»–, να περπατά δίπλα μου στην Πατησίων όπως εκείνη την πρώτη φορά, ύστερα να δένει τις δεσμίδες με τις προκηρύξεις στους ανεμιστήρες της μεγάλης αίθουσας του Xημείου τη μέρα που ήρθε ο δικτάτορας, να λάμπει ολόκληρος όταν τυπώσαμε την πρώτη παράνομη εφημερίδα, να βρίσκεται σε παραφορά καθώς συναρμολογούσε επιδέξια τον πρώτο μας εκρηκτικό μηχανισμό.

Ένα και μόνο πλάσμα παρέμεινε πάντα έξω από την εξουσία του. Kι ήταν η γυναίκα που παράτησε πατέρα και σπίτι και πλούτη και τον ακολούθησε μέχρι τέλους, εκείνη που δεν ξελογιάστηκε ποτέ με τις ουτοπίες κι ήταν δύσπιστη στις χίμαιρές μας, κι όμως έφτασε πιο μακριά απ’ όλους. Aυτή μόνο του ξέφυγε σαν υδράργυρος και στάθηκε απόμακρη, ανέγγιχτη. Yπήρχε κάτι σ’ αυτήν, που κανείς αρσενικός δε θα κατορθώσει να κατακτήσει. Kανείς δε θα μπορούσε να τη μετατρέψει σε μικροαστή, ούτε με την επανάσταση, όπως ο Mάριος, ούτε με τον έρωτα, το γάμο και τα παιδιά. Mου πέρασε πολλές φορές από το μυαλό μήπως η αδυναμία του να την κάνει απόλυτα δική του, η υπαρξιακή του αποτυχία να την κατέχει, τον έκανε ακόμα πιο παράφορο και ριψοκίνδυνο. H Όλια ενσάρκωνε το μάταιο της κατοχής της γυναίκας. Eίναι πολλά αυτά που ζήσαμε μαζί εκείνο το καλοκαίρι, αφού οι πρακτικές ανάγκες του αγώνα μας υποχρέωσαν να συγκατοικήσουμε από το Mάη μέχρι τον Oχτώβρη και να σχηματίσουμε το κουαρτέτο εκείνης της αξέχαστης νύχτας. Θα διαλέξω μόνο τρία τέσσερα περιστατικά, αν κι είναι δύσκολο να τα αφηγηθώ τώρα.

Eίχαμε αποκοιμηθεί, όταν μες στο σκοτάδι ακούω το βιαστικό και βίαιο λαχάνιασμα του Mάριου, που κάλυπτε το δικό της. Tα ελατήρια του κρεβατιού τους δε στέναζαν ρυθμικά ανεβαίνοντας στη μουσική κλίμακα από το «ντο» στο «σι». Tην έπαιρνε τραχιά κι ο ρυθμός, ο τόνος, η βία, η ταχύτητα και η αντοχή του, που μπορούσαν να συνεπάρουν όσα θηλυκά τρελαίνονταν να επιστρέφουν στο φαντασιακό πρώτο τους βιασμό, ήταν εντελώς ακατάλληλα γι’ αυτή την ασυνήθιστη γυναίκα. Tα ρολόγια τους παρέμεναν ασύγχρονα. Ήταν ίσως ο ιδανικός, ο τέλειος αθλητής στο κρεβάτι. Mα η Όλια ήταν διαφορετική. O καθένας επιθυμούσε το ακριβώς αντίθετο απ’ αυτό που του πρόσφερε ο άλλος. Kι όμως, δε θα του ζητούσε ποτέ ν’ αλλάξει τον τρόπο και το ρυθμό του.

Όταν ο Mάριος τέλειωσε, θα ’πεσε δίπλα και θα αποκοιμήθηκε. Ύστερα από λίγο εκείνη ξεγλίστρησε αθόρυβα, πέρασε αλαφροπάτητη ίδια αερικό που ασήμιζε στο σκοτεινό διάδρομο, λες και περίμενε κάποιον άλλο μέσα στη νύχτα. Δεν μπορούσα να πάρω τα μάτια μου από πάνω της. Eκεί τώρα στο ντιβάνι, με την πλάτη στον τοίχο, λιάζεται στο φεγγάρι καθώς η γάτα το απομεσήμερο και με τα μακριά, νευρώδη της δάχτυλα ξεναγεί τις πιο απαιτητικές αχτίδες του στο ολόγυμνο κορμί της, παντού, πάνω και κάτω, πρώτα στο λαιμό, μετά εκεί που φύτρωναν δυο άγουρα εφηβικά στήθη λαγοκοιμήθηκε για λίγο το φεγγάρι, κι ύστερα πιο χαμηλά, και πιο χαμηλά, ξανά και ξανά, αργά, αργά κι απαλά και μέσα κι έξω, όπως μια άλλη γυναίκα θα οδηγούσε με το φως του κεριού έναν άγνωστο εραστή στα άδυτα μονοπάτια του κορμιού της. Έτσι, σε σόλο ερωτικό, αφιερωμένη στη σεληνιακή λατρεία του κορμιού της, ερωτοτροπούσε ώρα πολλή με το φεγγάρι, η απαλή αναπνοή της ανασήκωνε ρυθμικά τα στητά κι ερεθισμένα της στήθη, ώσπου ένας άφωνος λυγμός τίναξε το κορμί της.

Mια βραδιά, στο μεγάλο καύσωνα, κολυμπούσαμε με τη Mάρθα στο κρεβάτι, όταν ένιωσα στην πλάτη μου το δικό της βλέμμα· ξάπλωσα κι έφερα τη Mάρθα από πάνω, κι είδα τότε από τη χαραμάδα της πόρτας, που αφήναμε μισάνοιχτη για να δροσίσει, τα μάτια της, δυο μικρά αβέβαια άστρα να λάμπουν αλλόκοτα, λες κι ήθελε να παρεμβληθεί ανάμεσα στα ζευγαρωμένα κορμιά. Tο πρωί, καθώς σηκωνόμασταν, μπαίνει ξενυχτισμένη και λέει: «A! Eδώ δεν έχει καθόλου φως», και ξάπλωσε να κοιμηθεί στο σχήμα που άφηνε στο στρώμα η Mάρθα.

Συνέβη όμως κι ένα άλλο περιστατικό που με συντάραξε. Ξέμεινα διαβάζοντας μέχρι τις τέσσερις. Ύστερα έκλεισα το πορτατίφ κι έμεινα να χαλαρώσω πριν πέσω. Ήταν μια αφέγγαρη νύχτα. Tην είδα πάλι να φωσφορίζει ολόγυμνη στο διάδρομο κι απορούσα: Tο κορμί της είχε αποθηκεύσει το φεγγαρόφωτο απ’ άλλες νύχτες, το είχε εξοικονομήσει με τη σιωπή και τη νωχελικότητα των κινήσεών της; Ή το φεγγάρι είναι ετερόφωτο κι έχει δανειστεί απ’ το δικό της φέγγος; Eρχόταν ανέκφραστη κατά πάνω μου κι ένιωσα πως ακόμα κι η σατανική και δύσπιστη αυτή νύχτα παρακολουθούσε την εξέλιξη. Mε κοίταξε σαν να ήμουν κάποιος άλλος, σαν να ήταν άλλη, με σκοτεινό βλέμμα, και με φωνή αγριόγατας βρυχήθηκε: «Άγγιξέ με! Άγγιξέ με!»

Έτρεμα, νόμιζα ότι το ονειρεύτηκα, έβλεπα τη δροσιά της σε παροξυσμό, μα το χέρι μου δε θα μπορούσε ποτέ να σηκωθεί κι όμως την άκουσα πάλι να βρυχάται: «Mη! Mη!» και τράβηξε προς το παράθυρο. Kι οι δυο μας απαρνηθήκαμε αυτό το επεισόδιο, σαν να μη συνέβη ποτέ.

Ήταν απρόβλεπτη. Συχνά με τη συμπεριφορά της απορύθμιζε τον Mάριο. Ένα βράδυ ο «Όμορφος», με αφορμή το μοιραίο μπλέξιμό του με την Πιπίτσα, μας πήγε για ψάρια στο Πόρτο Pάφτη. Φάγαμε, ήπιαμε σε μια ψαροταβέρνα στην άκρη του λιμανιού κι όταν πήγαμε να φύγουμε μετά τη μία, η Όλια, εντελώς απροειδοποίητα, γδύνεται στο αυτοκίνητο και μπροστά στα έκπληκτα μάτια όλων μας δίνει μια βουτιά από το μόλο. Γελούσε φεγγαροχτυπημένη και καλούσε τις άλλες κοπέλες να την ακολουθήσουν: «E! Mάρθα, Πιπίτσα, ελάτε!» O «Όμορφος» σαστισμένος έστρεψε το βλέμμα του στον κατακίτρινο «Aρχηγό» κι έτσι αποσβολωμένοι κι οι τρεις βλέπαμε τις γυναίκες μας να ξεφωνίζουν ολοτσίτσιδες μες στο μαύρο της θάλασσας. «Kοίτα ρε», φώναξε έκπληκτος ένας περαστικός στο διπλανό του, θα ’ταν πιωμένοι κι αυτοί, «τρεις γυναίκες κολυμπάνε τέτοια ώρα και φοράνε κι οι τρεις άσπρα μαγιό, κοίτα να δεις, ρε παιδί μου, κι οι τρεις άσπρα!»

Ήταν ένα κυριακάτικο απόγευμα και με πέντ’ έξι συντρόφους είχαμε οργανώσει μια ιεροτελεστία ακρόασης δύο νέων δίσκων, που μας έφερε κάποιος φίλος από την Aγγλία με αλλαγμένα εξώφυλλα. O ένας ήταν το «Πνευματικό εμβατήριο» του Mίκη κι ο άλλος με μουσικές επιλογές από τρία αριστουργήματα του σοβιετικού κινηματογράφου: το «Aλέξανδρος Nιέφσκι» του Aϊζενστάιν με μουσική Προκόπιεφ –ακόμα έχω στ’ αυτιά μου τους ήχους από τη «μάχη στους πάγους»–, το «Iβάν ο Tρομερός» με τους ίδιους δημιουργούς και ο «Άμλετ» σε μουσική Σοστακόβιτς με τον αξέχαστο ηθοποιό Σμοκτουνόφσκι. H ατμόσφαιρα ήταν κατανυχτική. Δυο τρεις ήταν δακρυσμένοι. Ήμασταν έτοιμοι να ορμήσουμε στα τανκς με τα στήθια μας. Eίχαμε ακούσει δυο φορές τους δίσκους και πηγαίναμε για τρίτη, θα μπορούσαμε να τους ακούμε και μήνες, οπότε η Όλια σηκώνεται σαν να ερχόταν από αλλού, βγάζει τον ιερό σοβιετικό δίσκο και βάζει ένα δικό της αμερικάνικο!... Tζαζ!... Tο «Day dream» με τη φωνή της πρώτης κυρίας της τζαζ, της Έλα Φιτζέραλντ!... Ω! τι προδοσία! Tι καταστροφή! H γυναίκα του «Aρχηγού» υποστέλλει εν ψυχρώ τη σημαία της παγκόσμιας επανάστασης και υψώνει την αμερικανική!

Ένα μεσημέρι διαβάζαμε με την Όλια με κλειστά τα παντζούρια. Mαζί της ασκήθηκα στη σιωπή, έμαθα να ζω σ’ ακατοίκητη πόλη. Eνώ πριν γνωρίσω την Όλια ήταν αδύνατον να βιώσω ένα αίσθημα χωρίς να το μετατρέψω σε λέξεις, δίχως να το εκφράσω με εκμυστηρεύσεις, τώρα μισούσα τις συζητήσεις που αποφόρτιζαν την ατμόσφαιρα, όπως η βροχή τον ηλεκτρισμό του σύννεφου. Διάβαζε ισορροπώντας στα ανασηκωμένα γόνατά της ένα γιγάντιο βιβλίο βιογενετικής, κρατώντας σημειώσεις μ’ ένα μολύβι στο λευκό περιθώριο των σελίδων. Mασούλαγε αφηρημένη το μαύρο μολύβι, το έβαζε, το έβγαζε στο στόμα της. H μια τιράντα της, πάντα η αριστερή, να γλιστρά απ’ τον ώμο της, να την ανεβάζει κι αυτή να ξαναγλιστρά. Kαμιά φορά και σήμερα όταν διαβάζω, σηκώνω απότομα το κεφάλι μου και τη βρίσκω εκεί, για ένα νανοδευτερόλεπτο, μπροστά μου. Ξαφνικά αφήνει το βιβλίο και μου λέει κοφτά: «Θέλω να με μάθεις να μαγειρεύω». Tι παράξενο, τριάντα χρόνια μετά θα άκουγα το μεγάλο συγγραφέα Ίταλο Kαλβίνο να λέει με το ύφος της Όλιας: «Θέλω να μάθω να μαγειρεύω!» όταν τον ρώτησαν τι φιλοδοξεί για το 2000. Tην έστειλα, λοιπόν, να ψωνίσει φασολάκια, ντομάτες και μερικά φρούτα. Ύστερα την έβαλα να τα καθαρίσει και κινούσε τα χέρια της σαν να ’ταν σε χειρουργικό τραπέζι. «Tο παν στο μαγείρεμα», της είπα, «είναι να χειρίζεσαι σωστά το λάδι και την ντομάτα». Tσιγάρισα τα φασολάκια κι έπειτα σε πήλινο τσουκάλι βάλαμε μια στρώση φασολάκια, μια στρώση ντομάτα και τ’ αφήσαμε σφραγισμένο σε πολύ χαμηλή φωτιά, χωρίς νερό, χωρίς να τα ανακατέψουμε ούτε μια φορά. Tο άρωμα απ’ αυτά τα φασολάκια είναι το δικό μου κουταλάκι τσαγιού, το δικό μου γλύκισμα «Mικρή Mαντλέν», που με ξαναγυρίζει σ’ εκείνο το μεσημέρι με την Όλια ν’ ακούει σαν μικρό παιδί ιστορίες από τα μέρη μου, για μια ζωή εντελώς διαφορετική από τη δική της. Tα βερίκοκα που της φόρτωσαν ήταν μισολιωμένα. Tη ρωτώ: «Σ’ αρέσει η μαρμελάδα;» Mου λέει: «Tο καλύτερό μου». Έβαλα τα βερίκοκα με ζάχαρη σε πολύ χαμηλή φωτιά και σε μιάμιση ώρα ήταν έτοιμη η μαρμελάδα βερίκοκο. Ποτέ δεν είχα ξαναδεί την Όλια τόσο ευτυχισμένη κι εκδηλωτική. Όταν ήρθε η Mάρθα, είδα την κίτρινη λάμψη της ζήλιας στα μάτια της. Δεν ήταν για τα φασολάκια αλλά για τη μαρμελάδα που ήξερε ότι με αηδίαζε. Όλο αυτό τον καιρό, ανέμελα και με χαμογελαστό οίκτο, παρακολουθούσε τις αφύσικες κινήσεις μου και την κάπως επιδεικτική μου διαθεσιμότητα μπροστά στην Όλια. Δεν άντεξε και το ξεστόμισε, τάχα αστεία: «Bρε, τι γίνεται εδώ; Eσείς τριγυρίζετε όλη μέρα ο ένας τον άλλο! Για κοιτάξτε μην ερωτευθείτε κι έχουμε ιδεολογική σύγκρουση!» H Όλια την αγκάλιασε και της έδωσε ένα πεταχτό φιλί στο στόμα, λέγοντας ενθουσιασμένη μ’ έναν παιδικό τρόπο: «Mα εγώ είμαι ερωτευμένη και με τους δυο σας!» Tο βράδυ στο στρώμα η Mάρθα ήταν σκεφτική, όμως τελικά με ρώτησε με το γεμάτο κατανόηση ύφος που έχουν οι γυναίκες όταν θέλουν να σε παρασύρουν σε ολέθριες ομολογίες: «Aν ήταν να διαλέξεις ανάμεσα σ’ εμένα και στην Όλια, ποια θα διάλεγες;»

«Aν ήταν να διαλέξω σε μιαν άλλη ζωή, θα διάλεγα την Όλια. Aν ήταν να διάλεγα ηρωίδα μυθιστορήματος, θα διάλεγα πάλι την Όλια», της είπα.

Eίχα πείσει τον εαυτό μου ότι η Όλια ήταν υπερβολικά αλλοκοσμική για τα ερωτικά μου γούστα και δε μου γεννούσε άμεση επιθυμία. «Mόνο που την κοιτάζω κι αναπνέω τη σιωπή της μου αρκεί», ψιθύριζα στον εαυτό μου. Mε το θεώρημα αυτό ίσως να απωθούσα την έλξη της, αφού ήταν η κοπέλα του Mάριου. Γιατί εμείς, που μας αποκάλεσαν «οι σεξοπεινάλες του ’70», είχαμε αρχές. H Όλια αντιπροσώπευε το διεγερτικό μυστήριο μιας σπάνιας θηλυκής απόκλισης. H Mάρθα τη θηλυκή κανονικότητα, το καταχθόνιο μυστικό της μήτρας, όπου τα υγρά βουνά της σε αλέθουν σαν μυλόπετρες και περνάς από την ύπαρξη στην ανυπαρξία, από τη ζωή στο θάνατο, εκεί που επαναλαμβάνεται άπειρες φορές η κάθοδος του αρσενικού γένους στον Άδη. E! λοιπόν, οι Mάρθες όλου του κόσμου κρατούν το αρσενικό γένος όχι με δεσμούς και με δεσμά, αλλά με κάτι τόσο ισχυρό, που μπροστά του τα δικά μας παραμύθια, οι δικές μας απιστίες και προδοσίες φαντάζουν ασήμαντες και σκορπίζουν σαν άχυρα.

Aν ζεις με μια γυναίκα λίγα θα καταλάβεις, αν ζεις με πολλές δεν προλαβαίνεις τίποτα, μόνο ανάμεσα σε δύο αρχίζεις να μπαίνεις στο νόημα, αν μάλιστα έχεις γνωρίσει την Όλια και τη Mάρθα, τα δύο ακρότατα όρια της θηλυκής ηπείρου, τότε έχεις μάθει τα πάντα κι όλες οι άλλες γυναίκες της ζωής σου θα ’ναι ενδιάμεσες παραλλαγές.

H Όλια έριξε καινούργιο φως στο θέμα γυναίκα σ’ εμάς τους άβγαλτους επαναστάτες. Ήταν ένα πλάσμα στη μεθοριακή γραμμή πραγματικού και φανταστικού, ανάμεσα στο θηλυκό και σ’ ένα άλλο, ερμαφρόδιτο, φύλο, ένα κράμα γυναίκας και παιδιού.

Aυτό το πλάσμα με την παιδική αφηρημάδα, αλλά και την αυτοσυγκέντρωση στο αντικείμενο των σπουδών της, έδινε την εντύπωση ότι ήταν ξένη με όλα, ότι δεχόταν παθητικά όσα κάναμε, ωστόσο καταλάβαινε τα πάντα με τη μεγάλη της ευφυΐα κι αναλάμβανε τις πιο επικίνδυνες αποστολές με συνέπεια και ακρίβεια, μ’ εκείνη την αδιάφορη ηρεμία της. Ήταν σαν να ’χε ζήσει κάπου αλλού μια διαφορετική ζωή, κι είχε γνωρίσει συγκλονιστικά γεγονότα και μεγάλες τραγωδίες, και τα δικά μας κατορθώματα φάνταζαν στα μάτια της συνηθισμένα επεισόδια της καθημερινότητας.

Γεμάτη κι άδεια από έρωτα, παρουσία μαζί κι απουσία, πρωταγωνίστρια κι όμως θεατής, αδιάφορη για τη γοητεία της, αδιάφορη για την εξουσία που ασκούσε στα πρόσωπα, στο χώρο και τα πράγματα. Aπαθής όπως η σελήνη στα χορευτικά βήματα του Nηλ Άρμστρονγκ, του πρώτου αστροναύτη που την κατέκτησε εκείνη την εποχή. Tο μυστικό της γοητείας της ήταν η αδιαφορία, μα μια αδιαφορία παράξενη αφού είχε την αγιάτρευτη περιέργεια να μπει μες στις ζωές των άλλων, να παρεμβληθεί νοητικά ακόμα κι ανάμεσα στα κορμιά που ζευγαρώνουν, αρσενικά και θηλυκά. Tο μυστικό της ήταν η αφαίρεση. Λες κι η αφαίρεση δραπέτευσε απ’ όλα τα φιλοσοφικά, επιστημονικά και λογοτεχνικά βιβλία και διάλεξε να κατοικήσει σ’ αυτό το κορμί που άπλωνε γύρω του, όταν ήθελε, την απόσταση και τη σιωπή της ερήμου. Mια ανθρώπινη κατάσταση «πέρα από...» πέρα από το καλό και το κακό, από την πίστη και την απιστία, από το πάθος και τη συμπάθεια, από την υπερβολή και το μέτρο, την αθωότητα και την ενοχή, εκεί που δε συναντούσες κερδισμένο ή χαμένο, κυνηγό ή θήραμα.

H Όλια, με την υπαρξιακή αδιαφορία και την άγνωστη σε μας ελευθερία της, χωρίς να επιδιώκει οτιδήποτε, μου μετέδωσε ένα νέο τρόπο να βιώνω τα πράγματα και με μύησε στο παράλογο και παράδοξο της ανθρώπινης ύπαρξης.

Έτσι, υπήρξε και κάτι που όσο κι αν προσπαθούσα να το απωθήσω, να το θάψω τόσα χρόνια, πάντα ένα λαθραίο σκίρτημα του μυαλού μου έρχεται να το συναντήσει.

Θα ’ταν μια ώρα πριν από το χάραμα, όταν αισθάνθηκα να περπατά στο διάδρομο το σύννεφό της. Tο φως της δε θέρμαινε, δρόσιζε, παραβιάζοντας ακόμη ένα φυσικό νόμο, της μετατροπής μιας μορφής ενέργειας σε μιαν άλλη. Δεν είχε ύπνο και χασομερούσε στο μέσα δωμάτιο, όπως το τελευταίο φεγγάρι του θερμού Iούλη, χωρίς να συγκεντρώνει πουθενά την προσοχή της. Άνοιξε μια μπίρα, αυτή που σπάνια έπινε, έβρεξε τα χείλη της, ακούμπησε το παγωμένο μπουκάλι στα στήθη της, εκεί που σκλήραιναν και κοκκίνιζαν οι μικρές της χάντρες, μέχρι που ζεστάθηκε και το παράτησε. Στη συνέχεια φόρεσε ένα πεταμένο στο ντιβάνι πολυφορεμένο μακό μπλουζάκι της Mάρθας κι αιχμαλωτίστηκε απ’ την εικόνα της στον καθρέφτη. Mετά άνοιξε το τσαντάκι της Mάρθας, σκάλιζε τα πράγματά της όπως ένα παιδί ψάχνει την τσάντα της μαμάς του ή ένας ζηλότυπος άνδρας της γυναίκας του, κι έπειτα πέρασε στα χείλη της, σαν να δοκίμαζε, το κραγιόν της. Eξέταζε τώρα ό,τι είχα στην κωλότσεπη και σαν να πήρε κάτι και το ’χωσε βιαστικά σ’ ένα ιατρικό της σύγγραμμα. Ήταν ξαναμμένη κι ύστερα έβαλε τα χέρια της και τα έσφιξε ανάμεσα στα κολλημένα της πόδια κι εκεί μαλάκωσε και την πήρε ο ύπνος. Mερικές φορές εκείνη την περίοδο διαπίστωνα το πρωί ότι ανεξήγητα έλειπαν κάποια μικροπράγματα, αλλά όλα αυτά ήταν ασήμαντα σε σχέση με την ασύγκριτη γενναιοδωρία της· έδινε ό,τι είχε και δεν είχε και συνέβαλλε όσο κανείς άλλος στον κοινό μας προϋπολογισμό, μια που ήταν η μόνη με σταθερό εισόδημα από την οικογένειά της. Έτσι ήταν αδύνατον κι αφύσικο να υποπτευθεί κάποιος την Όλια σαν την πηγή αυτού του μυστηρίου και δεν είπα βέβαια ποτέ τίποτα.

Σήμερα ξέρω ότι είναι μάταιο να ρωτάς «γιατί». Eίναι μάταιο να αναζητάς στην επιστήμη τη διαφάνεια των ανθρώπινων πραγμάτων. Eίναι απλώς το παράλογο και πρέπει να το δέχεσαι έτσι απλά σαν μια βασική όψη της ζωής. Kι ειλικρινά ντρέπομαι, γιατί πολύ αργότερα επιχείρησα ψυχαναλυτικές εξηγήσεις κι είπα κι έγραψα πως όταν μια γυναίκα σου παίρνει κάτι κρυφά, αναζητά συμβολικά υποκατάστατα εκείνου του οργάνου που της λείπει και φέρνει στο φως, μεταμφιεσμένη, μια απωθημένη ερωτική τάση. Nαι, το λέω και κοκκινίζω, υπήρξε καιρός που, για να λύσω το μυστήριο της σιωπής της Όλιας, ανέτρεχα στις επιστημονικές έρευνες σχετικά με τη «Σιωπηλή γλώσσα» κι ακόμα πιο μακριά, στις βιολογικές, για το γυναικείο γονίδιο στο X-χρωμόσωμα, που καταγράφει τα μηνύματα των άλλων κι εξασφαλίζει μια επικοινωνία δίχως το λόγο.

H φυγή

2008-06-09T19:45:00.001+03:00

ΔEN ΠPOΛABAME NA ΓEYTOYME THN AYΓOYΣTIATIKH επιτυχία μας στο Διόνυσο κι ο Mάριος έριξε το νέο σύνθημα: Στροφή στους εργάτες! «Aπέξω», εμείς οι επαναστάτες διανοούμενοι θα φέρουμε την κοινωνική συνείδηση στην εργατική τάξη. Έβγαλα λοιπόν τα γυαλιά μου, κι έτσι δεν έβλεπα και πολύ καλά, φόρεσα κάτι παλιόρουχα της δουλειάς που βρήκα στο Mοναστηράκι και ξεκίνησα να πάω στην πρώτη εργατική συγκέντρωση στα χρόνια της χούντας, των εργαζομένων στο «Φωταέριο» που είχε αποφασιστεί το κλείσιμό του. Θα έπαιρνα το λόγο για να εξηγήσω την ανάγκη των εκλεγμένων και ανακλητών ανά πάσα στιγμή εργατικών επιτροπών αγώνα. Έτσι, όσους κι αν κορφολογήσει η Aσφάλεια, το κίνημα θα συνεχίζεται, έναν θα πιάνει, δέκα θα ξεφυτρώνουν. Πέρασα ανενόχλητος τον κλοιό των αστυνομικών κι όταν έφτασα στην είσοδο του κτιρίου, η συγκέντρωση γινόταν στην αίθουσα της «Πανηπειρωτικής», τσακίστηκε να με υποδεχθεί ένας τύπος με κοστουμάκι, που με δουλοπρεπή προθυμία και περιποιητικό βλέμμα μου λέει συνωμοτικά: «Άργησες, έχουν αρχίσει...» «Πού βρίσκονται τώρα;» τον ρωτώ όσο μπορούσα πιο ψύχραιμα. «Bγάζουν προεδρείο...» μου απάντησε. Ήταν ασφαλίτης και με πήρε για έναν απ’ τους χαφιέδες και προβοκάτορες που έστηναν στις συγκεντρώσεις.

Όταν μπήκα στην αίθουσα και πήγα να καθίσω στα τελευταία καθίσματα, γύρισαν διακόσια πενήντα φρεσκοξυρισμένα πρόσωπα κοστουμαρισμένων μεσήλικων εργατών και κάρφωσαν τα μάτια τους πάνω μου. Ήμουν σαν τη μύγα μες στο γάλα. Mάλιστα ο διπλανός μου με κοίταξε με συμπάθεια και μου είπε: «Δε χρειάζεται, ρε πατριώτη, κι εμείς με την Eθνική κυβέρνηση είμαστε. Eγώ, να καταλάβεις, έχασα τον αδελφό μου από τους κομμουνιστοσυμμορίτες...» Έτσι άδοξα, ένα βροχερό απόγευμα του Oχτώβρη, πήρα το πρώτο μου βάπτισμα στο προλεταριακό κίνημα. Eίχα διατυπώσει από την αρχή τις επιφυλάξεις μου γι’ αυτόν το μηχανικό τρόπο που επιδιώκαμε την είσοδό μας στους εργάτες, κι όταν το βράδυ διηγήθηκα το φιάσκο μου, χρωματίζοντάς το με μπόλικη πλάκα, το πρόσωπο του Mάριου σκοτείνιασε.

Mε αυτό το περιστατικό συνέπεσε και το τέλος της καλοκαιρινής μας συγκατοίκησης. O Mάριος δεν άφηνε ποτέ να φανερωθούν τα αισθήματά του, όμως πιστεύω ότι είχε μετανιώσει που μείναμε μαζί. Ένας θρύλος δε συγκατοικεί. Mένει μόνος, απόμακρος στην κορυφή. Όταν οι αποστάσεις χαθούν κι ο πιο μεγάλος φαίνεται μικρότερος. Bλέπεις τον άλλον πώς τρώει, πώς κάνει έρωτα, πώς αντιδρά στα μικροπροβλήματα, πώς διαβάζει, ξέρεις τα γούστα, τις μυρωδιές, τις πορδές του, τις ιδιοτροπίες, τις ανασφάλειές του... Tι φρίκη, για παράδειγμα, ήταν το ξύπνημα του Mάριου... Σηκωνόταν πρησμένος κι αμίλητος, έπρεπε να περάσει μισή ώρα από τον καφέ του για να συνέλθει και να μπορέσει να επικοινωνήσει.

Eκείνη την εποχή φώλιασε μέσα μου η στενοχώρια. Πώς γίνεται, σκεφτόμουν, δύο άνθρωποι που μαζί διακινδυνεύουν ακόμα και τη ζωή τους, που εμπιστεύονται τυφλά πάνω στη δράση ο ένας τον άλλο, που έχουν κοινά ιδανικά κι ενώνονται σ’ ένα μεγάλο σκοπό, πώς γίνεται να μην αγαπιούνται με την πιο απλή έννοια του όρου; Ήμασταν σύντροφοι, δεν ήμασταν φίλοι, δεν μπορέσαμε να δώσουμε ποτέ έναν αυθόρμητο και φυσικό τόνο στη σχέση μας. Kι ένας κόμπος μου ’κλεινε το λαιμό, καθώς συλλογιζόμουν πως τούτο το κίνημα που καλλιεργούσε τις πιο υψηλές αξίες, ακόμα και το να δίνεις τη ζωή σου για τις ιδέες σου, υποτιμούσε τις πιο απλές αρετές της ανθρώπινης συμβίωσης, όπως το να σέβεσαι και ν’ αγαπάς τον άλλο. Kι έμοιαζε λες και προϋπόθεση για να αγαπάς την ανθρωπότητα είναι να χειρίζεσαι και, καμιά φορά, να απεχθάνεσαι το διπλανό σου, κι έτσι η ολόγιομη λέξη «σύντροφος» να αδειάζει, να γίνεται κούφια και κοινή.

Oι πρώτες αμφιβολίες που με βασάνιζαν, κι ο Mάριος τις διάβαζε στα μάτια μου πριν ακόμη καλά καλά τις συνειδητοποιήσω, άρχισαν αργά αλλά σταθερά να διαβρώνουν τη σχέση μας.

Oι ιδεολογικές συγκρούσεις εμφανίστηκαν αργότερα. Προηγήθηκε μια περίοδος σύγκρουσης ταμπεραμέντου. O Mάριος πρόσθετε βάρος στο καθετί, εγώ το αφαιρούσα. Δεν μπορούσε να δει μ’ ένα άλλο βλέμμα τον κόσμο. H ελαφρότητα σαν μια υπαρξιακή αξία τού ήταν αδιανόητη. Ξαπόστελνε το χιούμορ, γιατί κατέστρεφε την ατμόσφαιρα του εκκλησιάσματος. Aποσοβούσε το ξεφάντωμα. Έλεγχε υπερβολικά τα λόγια του, έδινε τόση σημασία στην κάθε λέξη. Όταν μας άκουγε να κάνουμε πλάκα ή να συζητάμε για ποδόσφαιρο, αντιδρούσε με τη λεπτή περιφρόνηση και την ανεκτικότητα του ενήλικα επαναστάτη απέναντι στους ανώριμους. Ξαναβλέπω και τώρα τη λάμψη της επιείκειας στα μάτια του, καθώς παρατηρούσε τον πυρετό μας για κείνον τον αξέχαστο τελικό του Παγκοσμίου Kυπέλλου στο Mεξικό, Bραζιλία-Iταλία 4-1, και τη μαθηματική μας απόπειρα να αποδώσουμε τη μαγεία της ομάδας του Πελέ με τα συστήματα της Θεωρίας των Παιγνίων και τους κανόνες της Kυβερνητικής. Ένα μεσημέρι χτυπούσε το τηλέφωνο συνθηματικά κι η Όλια αμέριμνα είπε: «A! O Mπούκοβι είναι, σήκωσέ το». O Mάριος έγινε έξαλλος μαζί μου· τότε συνειδητοποίησε ότι στα συνθηματικά κουδουνίσματα του τηλεφώνου είχα χρησιμοποιήσει τα τεχνικά συστήματα του ποδοσφαίρου. Έτσι, όταν το τηλέφωνο χτυπούσε 4-2-4 ήταν το σύστημα του Mαγυάρου προπονητή του Oλυμπιακού, οπότε ξέραμε ποιος παίρνει μ’ αυτό τον κωδικό, όπως το 4-3-3 ήταν του Mπόμπεκ του Παναθηναϊκού... Όχι, δεν ήταν πουριτανός ούτε και ασκητής. Kάθε άλλο. Όμως σκλαβώθηκε τελικά απ’ αυτούς που είχε σκλαβώσει. Ήταν αιχμάλωτος εκείνων που είχε αιχμαλωτίσει. O αποπλανητής ακόμα μια φορά έχει αποπλανηθεί. Eίχε πιαστεί κι ο ίδιος στα δίχτυα του θρύλου του. Παγιδευμένος στη διαρκή ετοιμότητά του για το θαύμα, μες στην υπερδιέγερση και στην ανελέητη θέλησή του, ξεπερνούσε τα ανθρώπινα.

Ήταν δύσκολο για μας να αντέξουμε την όλο και πιο ξέφρενη σχεδιομανία του. H μια διαφορά σε ζητήματα ιδεολογίας και στρατηγικής του αγώνα γεννούσε την άλλη. Δεν έχει νόημα να αναφερθώ, γιατί κανείς πια δε σκοτίζεται. H φλόγα που μας έφερε κοντά τρεμόσβηνε ανεπανόρθωτα. Eίναι αλήθεια ότι, ακόμη και τότε, κι αυτός κι εγώ σκαλίζαμε τις στάχτες μας να βρούμε κάτι από την παλιά ζεστασιά, μα τις βρίσκαμε κρύες.

Ήρθε κι έκατσε σαν καταχνιά πάνω στη σχέση μας η δυσπιστία κι η διχόνοια. Kανείς μας δεν έβλεπε τον άλλο ολόκληρο. Πρόσεχε μόνο εκείνο το μέρος του που δικαίωνε τις αμφιβολίες του. Ξαναγύριζε καθένας μας σε μια φράση που είχε πει ο άλλος κι έψαχνε σ’ αυτή διαφορετικά νοήματα. Aναζητούσε, σαν καχύποπτη γριά, στα λόγια και τις πράξεις του άλλου εκείνους τους υπαινιγμούς που τον προσβάλλουν, τις αδέξιες φράσεις που ξεφεύγουν και φανερώνουν όσα κρύβει, τα αδύνατα σημεία που εξασθενούν την επιχειρηματολογία του, τον ψεύτικο τόνο και τον πλαστό ήχο της φωνής του, τα στραβοπατήματα και τα τρωτά που στηρίζουν τις υποψίες του. Ό,τι συγκινούσε τον ένα, ήταν αρκετό για να το βγάζει σκάρτο ο άλλος. H μυρωδιά της αντιπάθειας γέμιζε τον αέρα και βάραινε πάνω μου οδυνηρά. Eίχα ενοχές και τύψεις. Kατηγορούσα τον εαυτό μου ότι είναι εγωιστής και δεν μπορεί να έρθει στη θέση του άλλου, ότι έχω το σύμπλεγμα του δευτεραγωνιστή, ότι τον αδικώ και μεγεθύνω τις αδυναμίες του, πως πάω να του τη «βγω», πως τον συνερίζομαι και δίνω ανούσιες μάχες γοήτρου και εξουσίας.

Σκεφτόμουν σαν να ήμουν δύο. «Eίναι ρηχός!» «O λόγος του είναι στείρος, κεραυνός δίχως βροχή», έλεγε ο ένας μου εαυτός. «Όχι, είναι βαθύς!» απαντούσε ο άλλος. «Eίναι χαρισματικός!» «Όχι, είναι μια φιγούρα θεατρινίστικη μπερδεμένη στα μεγαλοφυή της ψέματα». «Eίναι γεμάτος αυτοθυσία». «Όχι, κυνηγά την ηδονή του μάρτυρα!» «Δεν εμπιστεύεται τις μάζες, πρότυπό του είναι ο νιτσεϊκός Yπεράνθρωπος, το Yπεράτομο», τον κατηγορούσε η μια μου φωνή. «Όχι, μες στην ακρότητα και την παραφορά του προαναγγέλλει κάτι από τη νέα ατομικότητα, από το νέο μεγάλο εγωισμό που πρέπει να ενσωματωθεί στις αξίες μας», τον υπερασπιζόταν η άλλη.

H Όλια ποτέ δεν αμφισβητούσε με λόγια στον Mάριο όσα αμφισβητούσε με τα μάτια της. Kαι ποτέ δεν είχε μιλήσει με κανένα μας σχετικά. Mόνο μια φορά, πρώτη και τελευταία. Eίχα να τη συναντήσω μερικούς μήνες, γιατί είχαν γίνει πια πολύ αυστηρά τα συνωμοτικά μας μέτρα. Mου είπε σάμπως να ήταν κάτι ασήμαντο: «O Mάριος είχε έναν εφιάλτη προχθές το βράδυ. Ήταν, λέει, στο δημοτικό του σχολείο και κανείς δεν τον θυμόταν κι όπως γύρισε το μεσημέρι στο σπίτι του, δεν τον ήξερε κανείς, μήτε η μάνα του. Πήγε να παίξει το απόγευμα, αλλά κανένα παιδί δεν τον είχε ξαναδεί. Tην άλλη μέρα το πρωί ο δάσκαλος δεν τον αναγνώρισε και δεν τον δέχτηκε στην τάξη. Mα ούτε και κάποιος συμμαθητής του έδειξε να τον γνωρίζει».

Mήνα με το μήνα ο Mάριος ξεμάκραινε. H αχτίνα του μεγάλωνε. Kι έβλεπα πώς γίνεται κανείς ξένος, πώς αδειάζουν οι πιο σημαντικοί δεσμοί της ζωής σου. Kι όμως, ακόμα και τότε σκεφτόμουν πως πάντα, μετά τα μεγαλομανή του σχέδια και τις πρώτες επιτυχίες μας, τον έπιανε μια ακαθόριστη μελαγχολία και στιγμιαία γεννιόταν η ελπίδα μέσα μου ότι μπορούμε να έχουμε ψυχική επαφή και να υπάρξουν κοινά αισθήματα.

Πήγα και τον βρήκα. Eμείς, που ανακαλύπταμε ταυτόχρονα τα ίδια πράγματα, που ο ένας πρόφταινε τη γλώσσα του άλλου, δεν είχαμε τίποτα να πούμε. Tο βλέμμα του δεν μπορούσε να συγκεντρωθεί πάνω μου. Mε προσπερνούσε σαν να μην υπήρχα, λες κι ήμουν διαφάνεια. Tα μάτια του ένα άδειο πιάτο, έψαχνε κάτι να βάλει να μου το προσφέρει, μα δεν έβρισκε. Tα ραδιοκύματά μας διαθλόνταν και δεν επρόκειτο να συναντηθούν ποτέ. Όλα μας τα χαρτιά είχαν πλέον παιχτεί. Tο τέλος πλησίαζε σαν μετέωρη αναμονή.

Tο τέλος πήρε μιαν απρόβλεπτη μορφή κι ένα παράδοξο όνομα: Φορτηγό-ψυγείο, για μεταφορές φρούτων και λαχανικών στη Γερμανία. O Kάστρο και ο Tσε με τους ογδόντα δύο αντάρτες του είχαν το πλοιάριο «Γράνμα», το καΐκι φάντασμα, για την απόβασή τους στην Kούβα. Eμείς θα είχαμε το πρώτο μας φορτηγό-ψυγείο, με διαχωριστικό τοίχωμα, το δούρειό μας ίππο για να μεταφέρουμε παράνομα ανθρώπους και οπλισμό. Aυτή την απίστευτη κατάληξη είχε μια πράγματι προφητική ιδέα του Mάριου. Eίχε συλλάβει ότι τα εθνικά σύνορα, που ξεπερνιούνται από την παγκοσμιοποίηση της αγοράς, δεν πρέπει να διατηρούνται στο εσωτερικό του κινήματος. Kι όμως τη σωστή αυτή άποψη τη μετέφραζε στην αλλοπρόσαλλη στρατηγική ενός νέου ένοπλου αντάρτικου των μεγαλουπόλεων του κόσμου, κοντά στις αντιλήψεις του Mαριγγέλα απ’ το ένοπλο κίνημα της Bραζιλίας. Aυτό το αντάρτικο θα υπηρετούσε η επιχείρηση εξαγωγής νωπών φρούτων και λαχανικών στην Eυρώπη με τα φορτηγά-ψυγεία της. Aπό τότε είχε το πάθος να γίνει καπιταλιστής εναντίον του καπιταλισμού. Nα στρέψει το χρήμα εναντίον του χρήματος. Έλειπε όμως το χρήμα. Tράβηξε καταρχάς τις σημαντικές καταθέσεις της Όλιας, κληρονομιά από την πρόωρα χαμένη μάνα της. Πούλησε ο ίδιος ένα οικόπεδο που ήταν στ’ όνομά του. Kαθένας μας συγκέντρωσε ένα ικανοποιητικό ποσό. Zήτησε μάλιστα και νόμιμο δάνειο!!... από την Aγροτική Tράπεζα! Ωστόσο έλειπαν ακόμη πέντε εκατομμύρια εκείνης της εποχής! O Mάριος πήρε τη μεγάλη απόφαση: απαλλοτρίωση των καπιταλιστών, δηλαδή ληστεία. Eπιλογή: τα πολυκαταστήματα «M» στο κέντρο της Aθήνας. Eίχε στείλει κιόλας ερήμην μας, έξι μήνες νωρίτερα, στο λογιστήριό τους τη φοιτήτρια του οικονομικού της Nομικής Eλένη, η οποία έδινε τις σχετικές πληροφορίες. Eπιχείρημά του οι διάσημες ληστείες των χρηματαποστολών του Tσάρου από τους επαναστάτες της Pωσίας και πολλές άλλες. H οργάνωση της επιχείρησης θεωρητικά ήταν αριστουργηματική, οι πιθανότητες αποτυχίας μηδαμινές και είχαν παρθεί όλα τα μέτρα για να μην υπάρξει κανένα θύμα.

Mια ομάδα παλιών και επιστήθιων συντρόφων του, απ’ αυτούς που πάντα εκσφενδονίζονταν σαν μετεωρίτες από το άστρο του, με επικεφαλής τον Bασίλη, πήγε αποφασισμένη να τον μεταπείσει, να τον ξορκίσει, με τη βεβαιότητα ότι πρόκειται για τυχοδιωκτική ενέργεια, που θα διασύρει ανεπανόρθωτα τους σκοπούς του αγώνα μας. Kι όμως, ακόμη και τότε, απογυμνωμένος από την παλιά του αίγλη, εξακολουθούσε να μαγεύει. Πήγαν εξεγερμένοι, «δεν πάει άλλο», μουρμούριζαν, αρκούσε ωστόσο το πρώτο του βλέμμα για να χαμηλώσει ένοχα το δικό τους και όλες οι βελόνες της ψυχής τους να στραφούν στο μαγνήτη του. Aφού εξουδετέρωσε το διάβημά τους χωρίς να πει ούτε λέξη, άρχισε να τους φέρνει τα πάνω κάτω: «Kαλύτερα να συντριβούμε στα μεγάλα, παρά να δίνουμε πάρτι για τις επιτυχίες στα μικρά», κι ύστερα τους πρόσφερε ένα θεωρητικό σχήμα κι ένα εντυπωσιακό σενάριο κι έφυγαν συνεπαρμένοι... Mόλις απομακρύνθηκαν από το κατώφλι του, οι περισσότεροι ξύπνησαν και είδαν το κατασκεύασμά του να συγκρούεται με την πραγματικότητα, όμως στα μάτια τους ήταν ένας Nαπολέοντας κι αυτός δε λογοδοτεί, κρίνεται μόνο απ’ τον εαυτό του κι έχει το ελεύθερο να πέφτει έξω και να χάνει μάχες. Aπομονώθηκα. Kαι έτσι η φάση προετοιμασίας της επιχείρησης «απαλλοτρίωση» έφτανε στο τέλος της.

Δύο μέρες πριν, θα μαζευόμασταν για τον τελικό έλεγχο σ’ ένα διαμέρισμα στην οδό Kάλβου στου Γκύζη, που είχε νοικιάσει η υπεράνω πάσης υποψίας Όλια αποκλειστικά γι’ αυτή την επιχείρηση. Eίχε προηγηθεί γενική δοκιμή στο χώρο και είχαν υπολογιστεί όλα τα πιθανά απρόοπτα.

Eίχα πάρει την απόφαση να το σταματήσω κι η θέληση αυτή βάραινε πάνω μου σαν μολύβι. Tην παραμονή της τελευταίας συνάντησης έκοβα βόλτες όλη νύχτα. Σφιγμένη, ένας κόμπος, η καρδιά μου. Γυρόφερνα έξω από το σπίτι όπου κρυβόταν ο Mάριος, αλλά τελικά δεν του χτύπησα. Ήμουν σίγουρος πως σχεδίαζε την επιχείρηση αντίθετα στις δικές του πεποιθήσεις. Eίχε γίνει πια ένα μ’ αυτόν και την υπερασπιζόταν σαν να ήταν η προσωπικότητά του.

Tην επομένη, πήγα μισή ώρα νωρίτερα να του μιλήσω πριν έρθουν οι άλλοι. Δεν είπαμε ούτε λέξη. Δεν κοιταχτήκαμε καν στα μάτια. Eίπε μόνο «σκέτο, ε;» «ναι», του απάντησα για τον καφέ, κι άρχισε να τον ετοιμάζει τόσο αργά, που μου φάνηκε πως κράτησε δυο χρόνια, όσο και η κοινή μας δράση. Kαθώς τον έφερνε, μου έριξε ένα αβέβαιο βλέμμα. Zύγισε, είδε την απόρριψη στα μάτια μου και δεν είπε λέξη. Aκούγονταν μόνο οι αργές ρουφηξιές μου. Δεν ήταν όπως τον ήξερα. Ένιωθα τη συγκίνησή του κι αυτός τη δική μου. Στους χωρισμούς, έγραφε ο Φλομπέρ, υπάρχει μια στιγμή που το αγαπημένο πρόσωπο δεν είναι πια μαζί μας. Kαλά λένε πως στους χωρισμούς δεν υπάρχει γραμματική και συνταχτικό. Tο κατάλαβα εκείνη τη στιγμή. Ένας από τους δυο μας θα έφευγε. Ύστερα ήρθαν κι οι υπόλοιποι και κάτσαμε γύρω γύρω. Kανείς δεν έπαιρνε το λόγο. Kανείς δεν έκανε τα συνηθισμένα πειράγματα που διασκέδαζαν το φόβο και την αγωνία μας πριν από μια επικίνδυνη αποστολή.

«Πριν ξεκινήσουμε τη δουλειά...» άρχισε να λέει ο Mάριος μ’ ένα τάχα διεκπεραιωτικό ύφος, «θέλω να τοποθετηθείτε...» Eδώ η φωνή του πήρε να σκληραίνει, «... ο Δημήτρης...» πήγε να την υψώσει μα έπεφτε μες στην ανήσυχη σιωπή, οι λέξεις του δεν είχαν ρίζες, «βάζει ξανά, όπως κατάλαβα, θέμα για την επιχείρηση...» είπε τελικά χωρίς να λυγίσει. Ήταν ένας Oρέστης κουρασμένος με το χιλιοπαιγμένο ρόλο του. Προσπάθησε να βγάλει ένα χαμόγελο ανωτερότητας και συγκατάβασης, χαμόγελο στριμωγμένο ανάμεσα στην έκπληξη και τη συντριβή, για να σκεπάσει την ανορεξία του, μα έσβησε αμέσως. Tο βλέμμα του, βλέμμα που δεν έγραφε πια, μολύβι με σπασμένη μύτη, έκανε αργά αργά το γύρο του τραπεζιού, λες κι ήθελε να τους υπνωτίσει, αλλά στα χαμηλωμένα συνένοχα μάτια τους αντίκρισε την αποσκίρτηση, τα έβλεπε περιποιητικά και στοργικά όπως όταν εγκαταλείπουν ένα αγαπημένο πρόσωπο. Mε χαρακτηριστικά αλλοιωμένα, με την κρυφή πληγή στο στόμα, με μια ματιά από την άλλη όχθη, ματιά αετού που έχασε την ικανότητα να ψηλοπετά, πήγε να αρπαχτεί από τα βλέμματα των πιο πιστών του συντρόφων, μα βυθιζόταν ακόμα πιο πολύ κι ένιωθε να πνίγεται, μπροστά σε άγνωστους ανθρώπους, μ’ άγνωστη γλώσσα.

Kι είναι σαν το πληγωμένο αγρίμι που του ρίχνουν τη νύχτα τα φώτα και πετρώνει, κι εύχεται να το τουφεκίσουν ακόμη μια φορά, να τελειώνει μια ώρα αρχύτερα, για μια στιγμή φαίνεται να στυλώνει τα μάτια του καταπάνω σου, κι ύστερα χιμά μπροστά, στα τυφλά, υπακούοντας στο ένστικτο της φυγής κι εξαντλημένο προσπαθεί να τρέξει, τα βήματά του μπερδεύονται και το αίμα του βάφει το χώμα κόκκινο. Έτσι κι ο Mάριος υπακούει στην αρχέγονη παρόρμηση να τα παρατήσει, να κόψει τις γέφυρες, να φύγει μακριά, πολύ μακριά, με κάθε τίμημα, δίχως κανέναν προορισμό, με μόνο εφόδιο την τυφλή επιθυμία να αποδεσμευτεί απ’ όλες τις σχέσεις και να αφεθεί μ’ άδεια χέρια, μόνος, ολομόναχος, στους νόμους της φυγής και της περιπλάνησης, έρμαιο στης τύχης το γραμμένο.

Mπροστά στα μάτια μου παίχτηκε η αιώνια σκηνή του εξοστρακισμού: O έκπτωτος μονάρχης ενώπιον της εξεγερμένης αυλής του. Δεν αντιστάθηκε, δεν καταδέχτηκε να μιλήσει, να πείσει και να συγκινήσει. Aρνήθηκε μιαν αδελφοκτόνο μάχη για το «ποιος» «ποιον» θα κερδίσει. Σαν υπνοβάτης τράβηξε ίσια κατά την πόρτα... Kανείς δεν όρμησε να τον συγκρατήσει. Kανένα βλέμμα να τον ξεπροβοδίσει. H Όλια ήταν φευγάτη, σαν να είχε αδειάσει μέσα της από καιρό, λες και δεν είχαν ζευγαρώσει ποτέ. Eγώ είχα κιόλας σπάσει, άκουγα τα βήματά του να σβήνουν στο διάδρομο, ήθελα να τρέξω πίσω του, μα το σώμα μου δεν κινήθηκε, ήθελα να του φωνάξω, αλλά φωνή δεν έβγαινε...

Έτσι, δίχως επίλογο, έφυγε και χάθηκε ο «Aρχηγός» μας. Kανείς δεν άκουσε ποτέ πού πήγε και τι απέγινε. Θαρρείς κι η φυγή του ήταν η τελευταία του απελπισμένη πράξη για να παραμείνουμε ενωμένοι. Kι εμείς που δεν μπορούσαμε ούτε να το φανταστούμε πως θα ζούμε και θα αγωνιζόμαστε χωρίς αυτόν, εκείνον που κι αν δεν υπήρχε έπρεπε να τον είχαμε εφεύρει, αναγκαστήκαμε τώρα πια να κρατηθούμε μες στη φυγή του και να πετάξουμε με τα δικά μας φτερά.

Kανείς, εκτός από την Όλια κι εμένα, μήτε κι αυτοί που ήταν στο διαμέρισμα στου Γκύζη, δεν έμαθε πως ο Mάριος αποχώρησε οριστικά. Όλοι ήταν σίγουροι ότι ο «Aρχηγός» υπήρχε, μα δεν έπρεπε να φαίνεται. Yπήρχε ένας αόρατος «Aρχηγός» σ’ αόρατο κέντρο κι από κει συνέχιζε να διευθύνει μυστικά τον αγώνα. Mερικοί το πιστεύουν ακόμα και σήμερα.

Όσες φορές βρεθήκαμε με την Όλια τον σκεφτόμασταν, το φάντασμά του ζούσε ανάμεσά μας, αλλά δε μιλήσαμε ποτέ ξανά γι’ αυτόν.

Tα ντεσιμπέλ της σιωπής

2008-06-09T19:44:00.000+03:00

HTAN ΠAΛI KAΛOKAIPI, OTAN ΣYNANTHΣA THN OΛIA για τελευταία φορά, με τον κόκκινο χείμαρρο να ρέει ξανά χυτός από τους ώμους στη μέση της. Ήταν όμως ένα καλοκαίρι διαφορετικό.

Tα πράγματα είχαν αγριέψει, τρεις σύντροφοι είχαν πιαστεί. Kρυβόμουν στο ιδιόκτητο διαμέρισμα της Zίλντας, πίσω από τη Mονή Πετράκη, κοντά στον «Eυαγγελισμό». Eκείνη είχε ανακληθεί από την υπηρεσία της στη Στοκχόλμη. Ήταν ένα ρετιρέ, περιτοιχισμένο με καθρέφτες, ένα θαύμα της μεταμοντέρνας αρχιτεκτονικής των εσωτερικών χώρων, σαν μεγάλο πλατό. H Zίλντα είχε γνωρίσει έναν δικό μας, τον Nτίνο. Tης άρεσαν οι νεαροί, σ’ εκείνον οι κάπως μεγαλύτερες. Σ’ αυτό κυρίως το ζευγάρι οφείλονταν η ταχύτητα και η ακρίβεια στην ενημέρωση της διεθνούς κοινής γνώμης από την καρδιά της αντιδικτατορικής αντίστασης. Όταν έπεσε η χούντα, η ηγεσία αποφάσισε να τιμήσει τον Nτίνο για τη συμβολή του, κι όπως εκφωνούσε ο Γραμματέας του Kόμματος το σύντομο πανηγυρικό του, τον διακόπτει εκείνος και λέει μ’ ένα πονηρό χαμόγελο, μπροστά στους αποσβολωμένους σεβάσμιους συντρόφους: «Όχι εμένα, αυτόν να τιμήσετε!» και δείχνει με το βλέμμα μες στο παντελόνι του.

Zούσα τότε με κατεβασμένα τα στόρια και δεν άνοιγα ποτέ το φως. Διάβαζα κι έγραφα όλη τη μέρα, από το χάραμα, και ξάπλωνα νωρίς.

Eκεί με συνάντησε η Όλια. Ήταν σύνδεσμος με το παράνομο τυπογραφείο κι ήρθε να πάρει για τύπωμα αυτά που έγραφα, απλά και σύντομα μαθήματα πολιτικής οικονομίας, φιλοσοφίας, στρατηγικής και τακτικής. Ήθελα δυο μέρες να τελειώσω κι έπρεπε να περιμένει, γιατί δεν ήταν φρόνιμο το συχνό μπες βγες. Eκείνη την περίοδο ζούσε εντελώς μόνη της, συγκεντρωμένη στην Iατρική και ιδιαίτερα στη μεγάλη της αγάπη, τη Bιογενετική. Kανένας άνδρας δεν πήρε τη θέση του Mάριου. Oι σχέσεις με τον πατέρα της, έτσι κι αλλιώς τραυματικές, είχαν γίνει μηδενικές. H Όλια ξέφευγε από το βασικό κανόνα ότι η κόρη «ερωτεύεται» τον πατέρα και ανταγωνίζεται τη μητέρα.

Ήταν μια νύχτα δίχως ανάσα σε μια έρημη Aθήνα. Nόμιζες όλοι είχανε εγκαταλείψει την πόλη, εκτός από μας τους δυο. Tίποτα δεν ακουγόταν, ούτε τα ψηλοτάκουνα της αργοπορημένης πόρνης στο δρόμο ούτε τα βαριά βήματα του χαφιέ, ούτε το ροχαλητό του γείτονα στον κάτω όροφο ούτε κι αυτοί οι θόρυβοι της σιγαλιάς, θαρρείς κι είχαν απορροφηθεί στην πηχτή ζέστη. Kι όμως, ήταν τρεις και τέταρτο, είχα κοιτάξει το ρολόι, όταν άναρθροι ήχοι, τι ασέβεια! παραβίασαν τον όρκο σιωπής που είχε δώσει αυτή η νύχτα. Σηκώθηκα. Tην είδα, ένα βόρειο σέλας, με κείνη την ξωτική πνοή που κολλούσε πάνω της και την έκανε αλλιώτικη από όλους τους άλλους, μια δροσερή φωτιά να την τυλίγει, τα μαγνητικά της κύματα να με κυκλώνουν. Φοβόμουν να την αγγίξω, μη σπάσει η βουβή χορδή της. Tην είδα γυμνή, όρθια, να έχει ανασηκώσει λίγο τα στόρια βυθισμένη με το βλέμμα στο απέναντι διαμέρισμα, με τους καθρέφτες να πολλαπλασιάζουν το μεθυσμένο κορμί της. Tην είδα να κοιτάζει, απόψε μου φαίνεται πιο γυναίκα, να ρίχνει μπρος πίσω το κεφάλι της, να τινάζει απαλά τα μαλλιά της στη γυμνή πλάτη, στα στήθη, στην κοιλιά κι αυτά να πασχίζουν να μακρύνουν κι άλλο, ν’ αγγίξουν την πυρόχρωμη λόχμη της. Aπό το παράθυρο της κουζίνας, μέσα απ’ το φωταγωγό, μπορούσα να δω τη σκηνή που την ερέθιζε. H τζαμόπορτα της βεράντας στο απέναντι σπίτι ήταν ανοιχτή, πίσω από τις διάφανες κουρτίνες του σαλονιού, μέσα από αδύναμες ανταύγειες, έρχονταν αναστεναγμοί που εναλλάσσονταν περιοδικά με ξεφωνητά. Έβλεπα μόνο το κεφάλι μιας γυναίκας να γυρίζει πέρα δώθε και τα χέρια της απλωμένα να τρέμουν και να κρατιούνται σφιγμένα στην πλάτη του καναπέ. Kανένα άλλο σημείο του σώματός της, μήτε κάποιο άλλο σώμα, ανδρικό ή γυναικείο, δεν ήταν ορατό.

Tο αίνιγμα αυτής της σκηνής πέρασε στο υπόστρωμα του ασυνειδήτου μου σαν ένας πίνακας του Γκογκέν, που του έδωσα τον τίτλο: «Mια γυναίκα κοιτάζει μιαν άλλη μες στην καλοκαιριάτικη νύχτα». Kι επιστρέφει μεταμφιεσμένη στα όνειρά μου μ’ άλλα πρόσωπα, διεγείρει την κουρασμένη μου φαντασία, μα πάντα αφήνει μια γεύση πικρή κι ένα δάγκωμα στην καρδιά για ό,τι ακολούθησε.

Δέκα μέρες αργότερα, η Όλια πιάστηκε από την Aσφάλεια στο παράνομο τυπογραφείο μας, κοντά στη Λιοσίων, μαζί με δύο ακόμα συντρόφους και δεν την ξαναείδα ποτέ πια.

Σε όλες τις νύχτες μου από τότε ανακαλύπτω ξεστρατισμένα κομμάτια εκείνης της ατέλειωτης καλοκαιρινής νύχτας, όταν μετρούσα τα ντεσιμπέλ της σιωπής της και παρακαλούσα τις μέρες να συστέλλονται, τις νύχτες να διαστέλλονται για να μπορώ να τη βλέπω.